vrijdag 26 februari 2010, 14:36

Aan een bankencrisis verdient de overheid nooit

Michael Toorop

Tags: Aegon | bankencrisis | Fed | Lehman Brothers | overheidsbezuinigingen | Sweder van Wijnbergen | Tim Geithner | Wouter Bos

Tijdens een boeiende lezing van Professor Sweder van Wijnbergen, waar ik aanwezig was,  betoogde deze topeconoom dat overheden nog nooit aan bankencrises hebben verdiend. Hij verwees dan ook alle optimistische geluiden hierover van de zijde van bijvoorbeeld ex-minister Bos naar het land der fabelen.

De spreker weet waar hij over spreekt, want van 1980 tot 1992 werkte Van Wijnbergen als hoofdeconoom bij de Wereldbank en is in zijn aandachtsgebieden, Oost Europa en Latijns Amerika, een aantal bankcrises tegengekomen. Sterker nog, een bankcrisis kost gemiddeld 10% tot 20% van het Nationale Product. Een enkele uitzondering hierop was misschien Zweden in het begin van de jaren negentig. Zij verhoogde destijds fors de rente om haar munt te verdedigen en nationaliseerde alle banken om deze later weer naar de markt te brengen. Deze kordate operatie kostte destijds “slechts” 5% van het Bruto Nationale Product aldus van Wijnbergen.

Het is leuk dat bijvoorbeeld Aegon eind vorig jaar een deel van haar staatssteun heeft terug betaald met een vette rente of dat de Federal Reserve al $ 45 miljard aan inkomsten heeft kunnen uitkeren aan de Amerikaanse staat als winst op alle staatssteun. Dat zegt natuurlijk helemaal niets over de totale investeringen die deze overheden hebben gedaan. Volgens van Wijnbergen moeten we eerst nog maar eens zien wat we terugkrijgen van onze investeringen in de ABNAMRO en Fortis en kan de VS fluiten naar het overgrote deel van haar steun aan bijvoorbeeld AIG.

De grote stijging van de Amerikaanse geldhoeveelheid zal volgens hem niet leiden tot een fors hogere rente, tenzij de exit-strategie niet werkt. De Federal Reserve zal moeten proberen haar balans weer te halveren in de komende jaren. Vertwijfeld vraagt van Wijnbergen zich af hoe het zover heeft kunnen dat zij zo’n catastrofale beleidsfout hebben kunnen maken door Lehman Brothers failliet te laten gaan. Sterker nog, hoe ze de bank überhaupt zo fragiel hebben kunnen laten worden.

Bij de bespreking van de bankencrisis valt regelmatig de naam van Wouter Bos. Met name de brief die Bos in januari aan de Amerikaanse minister van financiën Geithner schreef verbaasd van Wijnbergen. In deze brief betuigd Bos als enige zijn steun aan het Obama plan om banken niet langer grote risico’s te laten nemen met het spaargeld van gewone burgers. Ook stelt Bos zich achter het plan om te streven naar kleinere banken. Volgens van Wijnberger werd dit helemaal niet beoogd met Amerikaanse Bankenplan. Het scheiden  van handelsbanken en investeringsbanken helpt niet, want in Amerika hadden de vijf grootste zogenaamde investmentbanks geen cent op spaar- of depositorekeningen. Ze deden helemaal niet in spaaractiviteiten. Dat was ook niet de insteek van het Amerikaanse plan, waarvan oud Fed voorzitter Paul Volcker de architect is. Ook het handelen voor eigen rekening is niet aan de orde. De enorme verliezen bij de Nederlandse banken zijn helemaal niet het gevolg van handelen voor eigen rekening. De investeringen van de ING in Oost Europa en de sub-primemarkt betroffen geen handelen voor eigen rekening. Een deel vloeide voort uit Amerikaanse wet- en regelgeving.

Van Wijnbergen ziet meer in het versterken van de toezichthouder, dan het aanscherpen van wetgeving. In de eerste plaats is wetgeving veel te traag. Bovendien zodra er na enige tijd eindelijk een nieuwe wet is, wordt deze door vindingrijke mensen weer ontweken. Neem nu de beloningsstructuur bij de ABNAMRO. Is een bonus te excessief, gemeten als percentage van het salaris, dan verdubbel je gewoon het salaris en dan handhaaf je de bonus die dan nog maar de helft is als percentage van het salaris. Een toezichthouder kan gewoon sneller schakelen. Ook hekelt van Wijnbergen de focus op de bonussen van de leden van de raden van bestuur. Deze topbestuurders weten soms opvallend weinig van de risico’s die sommige beleggingen en producten met zich meebrengen. Het zijn juist de handelaren op de vloer die de risico’s aangegaan en uitgerekend hun bonussen blijven buiten beschouwingen. Bonussen zouden sowieso anders moeten worden ingericht en niet meer asymmetrisch moeten zijn. Dat willen zeggen, als je veel risico’s neemt en het pakt goed uit dan krijg je een enorme bonus terwijl als het fout uitpakt het risico voor de bank is en jezelf als handelaar niets verliest. Het recept om veel risico’s te nemen.

Uiteraard komt de val van het kabinet nog aan de orde. Hij haalt een PvdA politicus aan die ooit zei dat als je iets niet wil stel je een commissie in en als je iets echt niet wil stel je twee commissies in. Het kabinet Balkende IV heeft maar liefst 20 commissie ingesteld. Al die commissies komen straks met allemaal relatief kleine dingetjes of zoals ze in Engeland zeggen “a blizzard of little things”. Als je daadwerkelijk € 35 miljard wil bezuinigen dan ontkom je er niet aan door iets te doen aan de hypotheekrente, de studiefinanciering en de pensioenen (AOW). Al het andere levert onvoldoende op. Overigens twijfelt van Wijnbergen sterk aan de noodzaak van een bezuiniging van € 35 miljard. Niemand vraagt zich nog af waar dit bedrag vandaan komt. Het is gebaseerd op de notie dat we 10% krimpen in plaats van 2% groeien. Daar komt bij de vraag of het allemaal zo erg is dat we een hogere staatsschuld hebben op dit moment. Het is altijd nog lager dan een jaar of 15 a 20 geleden. Toegegeven dat je nieuwe generaties met die schuld opzadelt, je laat ook infrastructuur, scholen enz. na.

Als je te sterk gaat bezuinigen loop je zelfs het risico dat je zo’n krimp van 10% juist bewerkstelligt.

Hoe het ook zij, er valt straks veel te kiezen op 9 juni. 

Michael Toorop

Gerelateerde berichten:

1. Waarom de overheid geen bedrijf kan runnen
2. Overheid: bezuinigen op primaire processen of op instituten?
3. Overheid maakt als wanbetaler misbruik van machtspositie