zaterdag 06 juni 2009, 12:18
Ondergang van Econcern door narcisme?
Tags: Bert Heemskerk | Bruneau | Econcern | Koen Eising | narcisme | productief narcisme | Schumpeter | Van Halderen | Van wijk
Econcern, het duurzame energiebedrijf met 1200 mensen in dienst, heeft uitstel van betaling moeten aanvragen. Ecofys, Evelop, Ecostream en Ecoventures maken onderdeel uit van Econcern.
Reden van mislukking: teveel risico’s bij een megalomane groeiprojectie, komend van 400 mln omzet in 2007 op weg naar 8 miljard Euro in 2012. En dat met professionele toezichthouders als Ludo van Halderen (ex CEO Nuon), Franck Bruneau, (directie SHV), Bert Heemskerk, (Ceo Rabobank) en Stephan Nanninga, (directie SHV).
Opnieuw heeft een Raad van Commissarissen, zelfs met afgevaardigden van ervaren aandeelhouders als SHV en Rabo, zitten slapen of in ieder geval nagelaten om bestuursvoorzitter Ad van Wijk voldoende tegenwicht te bieden. Rabo-commissaris en CEO Heemskerk is zelfs naar verluidt de laatste maanden vrijwel onzichtbaar geweest.
Was Van Wijk een slechte ondernemer? Nee zeer waarschijnlijk niet, de lezers van FEM en de leden van managersnetwerk Nederland zagen in hem zelfs de topman van het jaar 2008. Van Wijk bracht zijn oorspronkelijke adviesbedrijf Ecofys tot grote hoogte met internationale allure, zeldzaam in Nederland. Er wordt vooral in Europa aan veel duurzame projecten gewerkt. Naast Ecofys werden ook wereldwijde ventures van de grond getrokken, helaas met overfinanciering, totdat in de kredietkrisis afgelopen najaar de kraan door banken geleidelijk werd dichtgedraaid. Collega directielid Dirk Berkhout is eind vorig jaar opgestapt. Naar eigen zeggen heeft hij hiermee een ’signaal’ willen afgeven. ‘Na grofweg zeven jaar van ongebreidelde groei moet je consolideren. Dat is heel normaal’, vond hij
Het probleem met pioniers als van Wijk is dat zij een heilig geloof hebben in hun missie en die met grote overtuiging uitdragen; tegenspraak wordt eigenlijk niet geduld. Was van Wijk dan een narcist? ‘Intrapreneuring’ deskundige Koen Eising meent van niet. Hij vindt de berichten over topman Ad van Wijk pijnlijk: ‘iemand met grootheidswaanzin en te groot ego’. Hij vervolgt: ‘Maar voor iemand, rijdend in een Prius, slechts 1 woning in bezit en werkend in een klein kantoortje zonder marmeren vloer en hoogpolig tapijt, lijkt dit toch echt pertinente onzin.’ Bij dat laatste zinnetje gaat Eising volledig in de fout. Ook een sober levende topman kan een (productieve) narcist zijn. Litteratuur genoeg.
Uitvinder van het begrip narcisme,Sigmund Freud onderscheidde al positieve en negatieve factoren. In het negatieve geval zijn narcisten volgens hem: emotioneel, geisoleerd, zeer wantrouwend, veronderstelde bedreigingen kunnen leiden tot manisch gedrag en succes voedt pompeusheid. Positief zijn volgens hem wanneer ze indruk maken op anderen door hun persoonlijkheid, ze medewerkers ondersteunen als ze de rol van leider op zich nemen, een verfrissende stimulans kunnen geven voor culturele ontwikkelingen of afbraak van de bestaande orde. Die positieve eigenschappen had Van Wijk zeker, dat heb ik zelf enige malen kunnen waarnemen
Management goeroe en psychiater Micheal Maccoby wijst er in zijn boek ‘The Productive Narcicist’ op dat narcistische leiders altijd mensen hebben geïnspireerd en de toekomst hebben bepaald. Hij noemt als voorbeelden Napoleon, Franklin Roosevelt en Ghandi. Vooral de parallel met de sober levende idealist Ghandi is voor Van Wijk best vlijend. Waarom zou hij dan geen narcist zijn?
Het lijkt er meer op dat Van Wijk voldoet aan de definitie van Schumpeter als het gaat om de rol van ondernemen: uitvoeren van nieuwe combinaties. Volgens Schumpeter leidt dat uiteindelijk tot creatieve zelfvernietiging. Zo ook hier.
Het begrip narcisme is afkomstig uit de Griekse mythologie. IJdele Narcissus versteende 
omdat hij zich niet kon afkeren van zijn eigen beeltenis. De tragische nimf ‘Echo’, die verliefd op hem was, maar door godin Hera bestraft, kon slechts twee woorden uitbrengen en die herhalen. De commissarissen lijken bij ‘productief narcist’ Van Wijk niet veel verder te zijn gekomen dan Echo, totdat het te laat was. Zij hebben zich belachelijk gemaakt door Van Wijk niet in de hand te houden met zijn crearieve talent, in plaats van te echoën. Wie zegt dat de geschiedenis zich niet herhaald, als men dat in de oudheid al wist?
Gerelateerde berichten:
- Q2: ondergang Econcern en overlijden King of Pop
- Polderonderneming Daimler door en door corrupt
- Econcern: hoe een topman van het jaar diep kan vallen
Blijft mooi, het schilderi ‘Narcissus’ van Waterhouse(bovenste plaatje).
In de versie van Ovidius eindigt het verhaal van Echo en Narcissus met de dood van de laatste, veroorzaakt door het onafgebroken blijven turen naar zijn eigen spiegelbeeld. Echo, die door Narcissus was afgewezen, probeerde haar onbereikbare geliefde te begraven maar op de plaats waar Narcissus was gestorven vond zij alleen een prachtige bloem, de latere narcis. Laten wij hopen dat Ad van Wijk bij Econcern ook voortbestaat in de vorm van een prachtige bloem die op de restanten van Econcern zal verschijnen. En dat de nieuwe commissarissen iets verder komen dan Echo, dus wel tot de nieuwe CEO zullen doordringen.
Beste Sywert. Ik heb er nog het eveneens prachtige schilderij van Carvaggio aan toegevoegd. Schrijf eens een column voor ons!
Beste Grimbert,
(Fascinerend hoe de reacties gaan over schilderijen, terwijl het economisch leed om zich heen grijpt, maar dat terzijde)
Dank voor de aanvulling wat betreft het narcisme. Mijn interpretatie komt vooral voort uit de beschrijvingen van Kets de Vries. Goed te weten dat er ook een positieve variant bestaat. En die associatie met Van Wijk, daar kan ik me wel in vinden. De negatieve variant beslist niet. En volgens mij beaam jij dat ook.
De associatie met ‘creative destruction’ is echter een vreemde. Naar ik begrijp doelde Schumpeter op de entree van innovatieve markpartijen met destructieve gevolgen voor bestaande marktverhoudingen. Wat op zijn beurt leidde tot de schoksgewijze verschuivingen van economien, het inzicht waar hij groot mee geworden is.
Econcern was bij uitstek zo’n ‘creative destructor’ (zie ook de bijdrage van Benninga). Zoals beschreven was de groeisprong geen doel op zich, maar een middel om een vuist te maken tegen de nog altijd oersterke machten van de fossiele brandstofproducenten (waar ook de roots liggen van aandeelhouder SHV). En ze waren hard op weg! Bij de teloorgang van Econcern komt naar mijn mening dan ook veel meer kijken dan enkel het persoonlijkheidsprofiel van Van Wijk, hoe dominant hij ook is geweest.
Wat zijn positieve narcisme betreft, het gaat hem zeker helpen bij de opbouw van Econcern II. Met een aantal wijze lessen in zijn broekzak.
Koen Eising
.
Beste Koen
Ik ben blij een bijdrage te kunnen leveren aan de theorie dat narcisme niet alleen iets slechts is maar ook zeer productief kan zijn. Anders dan dat Joris Benninga stelt beweer ik niet dat Van Wijk een productief narcist is (hoe zou ik durven), maar slechts dat sober levende mensen ook narcist kunnen zijn. Uiteraard sluit ik niet uit dat het de basis drive is van Van Wijk. Of hij zich herstelt in een Nederlandse omgeving die op alle fouten slakken zout legt weet ik niet. Dan stuiten we op onze calvinistische cultuur, wat zelfs bij katholieken en antichristen in ons land is doorgedrongen. Uitverkorenen maken immers geen fouten!