Life happens to you while you are making other plans - John Lennon

U vraagt zich wellicht af wat deze titel boven een column op Pluspost doet? En wat een verftube met internet, open innovatie en social media te maken heeft. En met de manier waarop we problemen oplossen en ook die manieren van problemen oplossen innoveren. Nou, daar gaat deze column over.

De verftube is een uitvinding die pakweg rond 1850 gedateerd moet worden volgens een bord dat achter de kerk staat langs de weg in Crecy la Chapelle, Frankrijk. Door de verftube konden schilders ook olieverf schilderijen gaan maken in het veld. Dat deden ze dan ook volop en zo ontstonden in die streek de zogenaamde School van Barbison en iets later de impressionisten. Dit gebeurde natuurlijk niet alleen door de verftube, maar door de verftube in combinatie met landschappelijke schoonheid en het bijzondere licht in die vallei. De verftube als, zoals we dat tegenwoordig noemen, killer applicatie voor het impressionisme.

Een toevallige combinatie van factoren dus en vooral achteraf begrijpelijk. Zoals zo vaak volgde het geld de cultuur. En achter de cultuur en het geld aan kwamen de spoorwegen om deze gegoede burgers van hun huizen rond de streek Crecy-Barbison comfortabel op en neer naar Parijs te brengen. En achter de spoorwegen aan de gewone man en de industrie. De verftube was dus een echte accelerator van een culturele en maatschappelijke beweging.

Ik denk dat dit voorbeeld goed illustreert, en daarom begin ik er mee, hoe we ons het ontstaan van veranderingen, nieuwe ontwikkelingen en nieuwe oplossingen ook in de internet tijd moeten voorstellen. Waar het technische, culturele en economische domein bij elkaar komen in de tijd en elkaar via een gelukkige samenloop van timing versterken, ontstaat een werkelijke golf van verandering.

Nog een voorbeeld van zo’n combinatie ? Denkt u eens aan de anti-conceptiepil die in de jaren ’60 grootschalig ter beschikking kwam. De schokgolven die dit bijvoorbeeld maatschappelijk, ethisch en medisch teweegbracht zijn nog nauwelijks uitgewerkt.

Een laatste voorbeeld. Het samenvallen van grote technologische doorbraken in biotechnologie, nanotechnologie samen met de komst van het internet (pas 5000 dagen oud!) zal leiden tot forse maatschappelijke en persoonlijke uitdagingen in het eerste kwart van de 21e eeuw. Er bestaan scenario’s waarbij het tegelijkertijd optreden van deze drie technologiesprongen tot zo’n geweldige productiviteitsprong leidt dat we in een structurele deflatie terechtkomen. Maar genoeg hierover. Terug naar de verftube.

Ik som enkele ingrediënten uit het verhaal van de verftube op. In de eerste plaats, ook nieuwe en later succesvol gebleken ontwikkelingen beginnen klein en van onderop en zijn belang niet bewust. Zoals bijvoorbeeld de verftube. Welk van de nieuwe ontwikkelingen blijvertjes zijn en welke niet, is in ieder geval op het moment van “first use” niet te voorzien. Waarom wordt die ene uitvinding een doorslaand succes en die andere die ook zo leuk leek, niet? Waarom breekt die ene acteur of pianist door en die andere, vaak met zo veel meer talent, niet? Waarom leidt de ene youtube video of pluspost column tot een mega aantal klikjes en blijft de ander onopgemerkt? Dat is een kwestie van een samenloop van verschillende omstandigheden vanuit verschillende domeinen die pas achteraf begrijpelijk zijn. Alle ‘wissels’ moeten goed staan om succes te hebben.

Soms is bijvoorbeeld het simpele gegeven dat “iets nieuws” een pakkende naam heeft of krijgt, deel van de sleutel van het succes. Het woord Bokito-proof bijvoorbeeld, dat het eerst leek te halen, heeft het toch niet gehaald.

Nieuwe ontwikkelingen zijn daarmee vaak ook niet planbaar vanaf de tekentafel of bestuurbaar met het management dashboard of gestuurd door business cases en spreadsheets. Het zijn geen lineaire en wellicht zelfs geen cyclische processen. Innovatie lukt pas dan als in verschillende domeinen de goede combinatie van ondernemerschap, wetenschap en cultuur bestaat. Succesvolle innovatie is per definitie open innovatie.

President Eisenhower zei eens “men can’t stand open end situations”. Deze wijze woorden staan lijnrecht tegenover de capaciteiten die we de komende jaren nodig hebben. Daar waar vroeger alleen de marketeer en de ondernemer adequaat moesten kunnen omgaan met onzekerheid is dit nu voor veel meer domeinen essentieel.

Veel vernieuwing sneuvelt doordat, achteraf bekeken, het window toch niet helemaal openstond; je moet in je leven niet alleen het mooiste meisje tegenkomen, maar ook op het goede moment in de goede setting. Veel innovatiesucces berust dus op toeval. Als er een window of opportunity is voor dit toeval, we waren er aan toe, worden nieuwe dingen vrijwel altijd op meer plekken tegelijkertijd door verscheidene mensen “uitgevonden”. Unilever weet er alles van. Hoeveel van hun vele ontwikkelingen en uitprobeersels worden nu echt een knaller?

Wat dat betreft is innovatiesucces vaak meer geluk dan wijsheid. Net een beetje als de jackpot in de staatsloterij, je weet zeker dat iemand hem wint, maar of jij dat bent? Het lijkt wel een beetje een quantumredenering.

Wat hebben ondernemers aan dit inzicht in de kansen op succes van een innovatie? Nou, dat gaat zo. Als een vinding of innovatie een klein succes laat zien is de kans dat het een groot succes wordt drastisch groter. Dat is een commerciële en operationele wijsheid die venture capitalists goed kennen. Die hebben daarom een grote voorkeur voor het investeren in relatief kleine, goed opschaalbare bedrijven met een inmiddels bewezen operationeel en commercieel track record. Vanuit het voorbeeld van de verftube een hele verstandige redenering. Kennelijk staan veel wissels goed, anders was er ook geen klein succes, en is er een window qua timing, inhoud en koppeling van verschillende domeinen. Anders zou het kleine bedrijf ook geen succes hebben gehad. De fast follower innovatiestrategie van veel grote corporates is dus goed verklaarbaar en wellicht zelfs vanuit het vergroten van verdienvermogen van deze ondernemingen erg verstandig.

Nu het derde element van de titel van deze column. Wat is de rol van social media bij innovatie? Ik denk dat social media, twitter bijvoorbeeld, de kans op zo’n toeval en een window of opportunity vergroten. Om met de woorden van Bas van de Haterd te spreken: social media vergroten serendipiteit. Zo gaf hij als voorbeeld dat twee druk bezette personen al maanden moeite deden om een afspraak te regelen en er via twitter achter kwamen dat ze in de zelfde trein zaten. Social media creëren hyperconnectiviteit en daarmee een grotere kans dat alle wissels op het rangeerterrein van cultuur, techniek en economie goed staan. Ze helpen ons over het muurtje van de eigen mogelijkheden en referenties heen te kijken en stimuleren Senges’ presencing. Social media zorgen ervoor dat de puzzel stukjes, nodig voor succes, elkaar vaker en gemakkelijker vinden.

In die zin zullen social media in de virtuele wereld een deel van de functie van Porters economische clusters in de fysieke wereld overnemen. Wat nu social media meer en meer gaan doen werd vroeger gedaan door de lokale aanwezigheid van samenhangende bedrijven, zoals in Nederland in de glastuinbouw en hopelijk binnenkort weer in de vliegtuigindustrie. Samenhang en samenwerking leidt tot meer economische kracht, meer verdienvermogen en meer (product)innovatie.

Daarmee blijft de beleidsvraag natuurlijk wel wat de verftubes van dit moment zijn en wat je beleidsmatig kan doen om daar achter te komen. Dat lijkt me voer voor bijvoorbeeld het Innovatieplatform en wellicht de echte wetenschap.

Ik durf u wel een voorspelling te doen rond dat VC gedrag. Zoals u weet hebben de Chinezen heel veel geld en zoals u ook weet geldt Nederland in Chinese ogen nog steeds als een goede springplank naar de Europese markt. Ik ben er daarom van overtuigd dat we binnenkort Chinese overnames zullen zien in Nederland in markten waarin we relatief vooraan lopen.

Frans van der Reep

Gerelateerde berichten:

1. De media als gratis speeltuin
2. Economische innovatie: de toekomst
3. Open brief aan de “FIER” bankiers.
4. VNU media in problemen, wie volgt?
5. Politiek in de verstikkende wurggreep van de media

Comments are closed.