In het FD van deze week stelde Lense Koopmans, onder andere toezichthouder bij de Rabobank, voor om banken van de beurs te halen. Hij vindt banken te belangrijk om door de waan van de dag van aandeelhouders op de beurs geregeerd te worden.

Hij pleit voor aandeelhouderschap van grote institutionele beleggers als de pensioenfondsen. Hierdoor zou een meer stabiel lange termijn beleid gevoerd kunnen worden en zouden excessen beter uitgesloten kunnen worden.

Jaap Koelewijn, hoogleraar corporate finance op Nyenrode, stelt vandaag in hetzelfde FD dat banken juist op de beurs thuishoren. Hij bestrijdt dat de banken door het nastreven van korte termijn belangen kapot gegaan zouden zijn. ABN-AMRO zou kapot gegaan zijn door het falen van management in het nemen van beslissingen. ING en Fortis hadden andere problemen, maar met name het toezicht zou gefaald hebben; daar zou de crux zitten. Naar zijn idee horen banken op de beurs. Het probleem is dat niets is gedaan aan hervorming van de financiële markten sinds de financiële crisis in 2008. Dus is niets gedaan aan de oorspronkelijke oorzaak van de problemen, waar we vandaag nog mee worstelen.

Jawel er is wat meer toezicht. Jawel er is iets aan de bonusstructuur gedaan. Jawel er is een Commissie de Wit, die in de achteruitkijkspiegel constateert waar autoriteiten de mist in zijn gegaan. Maar er heeft geen fundamentele discussie plaatsgevonden over de maatschappelijk rol van de banken en daarmee over bijvoorbeeld wel of niet splitsen of wel of niet op de beurs. Waar in de UK forse wetgeving heeft plaatsgevonden om het retailbanking rigoureus te scheiden van investment banking is er in Nederland (en Europa) niet eens het begin van een discussie. Daarom juich ik het toe als een autoriteit als Lense Koopmans de knuppel in het hoenderhok gooit. Daarom is het ook goed als Piet Moerland, voorzitter Raad van Bestuur van de Rabobank een pleidooi voert voor de coöperatie als besturingsprincipe voor een bank. Het is een zeer fundamentele en belangrijke vraag of we banken dezelfde positie moeten geven als gewone bedrijven op de beurs.

Er zijn namelijk ook zeer principiële verschillen  tussen banken en gewone bedrijven. En die verschillen zijn niet zomaar oplosbaar door meer toezicht in te stellen, daarvoor zijn die verschillen veel te groot en maatschappelijk te relevant. ;”>Het eerste en meteen veruit belangrijkste punt is dat banken geld met geld verdienen, terwijl gewone bedrijven geld verdienen door producten of services te verkopen. De truc dat banken hun activiteiten ook producten of services noemen betekent natuurlijk geenszins dat het dan ook gewone bedrijven zijn. Ze proberen ook met garantie of kwaliteitstermen te werken als in het gewone bedrijfsleven, zoals AAA rating. Bankgaranties en kwaliteitslabels zijn in de verste verte echter niet te vergelijken met garanties of kwaliteitskeurmerken in gewone bedrijven.

Je zou zelfs van misleiding kunnen spreken bij het gebruik van deze termen in de bancaire sector, omdat “er niet staat wat er staat”. Omdat banken geld met geld verdienen is iedere activiteit vrijwel per definitie verdacht. Immers doet de bank iets om er met name zelf aan te verdienen, of gaat het er om dat de klant er financieel beter van wordt ? Als klant weet je dat nooit. Deze martelende onzekerheid, zo kan je dit wel noemen, daar worstelt iedereen mee van consument tot multinational. Het onherroepelijke gevolg is dat iedereen zijn bank “dus” zal wantrouwen. En terecht gezien de rommel waarmee ze laatste jaren op de markt gekomen zijn. Banken die op de beurs zijn hebben als belangrijk principe dat ze hun aandeelhouders rendement moeten bieden. Daarmee zitten de banken gevangen in een onoplosbaar loyaliteitsconflict. Gaat het nu om de klanten of de aandeelhouders ? Maar bestaat dat dilemma dan niet bij gewone bedrijven ?

Jawel, maar daar is wel iets anders aan de hand. Daar is, in het algemeen althans, sprake van transparante markten waar objectieve product en services vergelijkingen mogelijk zijn en waarbij allerlei organen de kwaliteit van producten toetsen vanuit een maatschappelijke context (milieu, risico e.d.). Kortom aan de “voorkant” van het commerciële proces bestaat een veel gezondere situatie en veel meer inzicht voor de klant. En waar dat niet het geval is, zoals bij monopolies, zijn dan ook problemen. Bij de banken wordt belangrijke kennis over een bank juist vaak verborgen voor het publiek door de autoriteiten zelf (houding DNB bij Icesave bv.).

Maar aan de “achterkant” van het bancaire proces is het nog veel problematischer. Hier wisselen banken gigantische bedragen onderling en aan centrale banken uit onder steeds vreemdsoortiger begrippen en met steeds nieuwe soorten regelingen. We hebben het al lang niet meer over zelfstandige banken, wat wel gesuggereerd wordt door een eigen beursnotering. Aan de achterkant is er sprake van één ondoorzichtig onderling afhankelijk netwerk. Het omvallen van één bank (Lehman Brothers) heeft totaal onduidelijke maar meestal verstrekkende gevolgen op andere banken (of landen in het geval van een kleiner land). Dat geeft ook meteen de fictie aan van het aandeelhouderschap van een bank. Als je aandeelhouder bent van één bank, ben je eigenlijk ongemerkt aandeelhouder van een gigantisch netwerk van banken.Dit alles maakt dat systeembanken (alhoewel daar niet eens een behoorlijke definitie van bestaat), dus niet mogen omvallen, want niemand weet dan wat er allemaal meegesleurd wordt. Dus kom je op het volgende punt.

Een land als Nederland kan allang niet meer garant staan voor een grote bank als ABN-AMRO, ING of Rabobank. Kleine landen kunnen alleen garant staan voor kleine banken, grote landen voor grote banken. De bancaire sector in Nederland is te groot voor wat ons land financieel aankan. Dat op zich schept al een onaanvaardbaar concurrentie verschil tussen banken uit verschillende landen. Maar er is ook een onaanvaardbaar risico ontstaan. Omdat in Europa nog steeds per land bankgaranties bestaan, terwijl aan de “achterkant” alle banken een samenhangend netwerk vormen hebben we letterlijk te maken met een veelkoppig monster. Het omvallen van enkele kleine landen als Griekenland, Portugal of Ierland heeft een onmiddellijke impact op hun banken, namelijk faillissement, en daarmee op alle Europese banken. Zie daar de reden waarom alle politici zo druk doende zijn alle banken te blijven steunen. Europa is vanuit de financiële markt gesproken de facto allang een eenheid, maar politiek wordt de gevaarlijke fictie beleden (Wilders) dat er nog sprake is van autonome landen.

Conclusie.

Banken zijn niet wat het lijken te zijn: zelfstandige ondernemingen. Banken zijn maatschappelijk instrumenten om het financiële verkeer in fatsoenlijke banen te leiden. Ze moeten er niet zijn om eigen gewin voorop te stellen, terwijl ze dat wel geacht worden te doen vanuit hun aandeelhouders verantwoordelijkheid.  Beter toezicht lost dit principiële dilemma niet op. Banken dienen niet meer op nationale beurzen genoteerd te zijn. Banken zijn minimaal onderdeel van een Europees, maar wellicht te zijner tijd, globaal financieel systeem. Banken zijn maatschappelijk veel te belangrijk om bestuurd te worden vanuit veelal korte termijn aandeelhoudersbelang op de beurs. Ideeën als van Lense Koopmans om banken in handen te geven, liefst Europees, van institutionele beleggers of als van Piet Moerland, om meer aan coöperatieve modellen te denken verdienen serieuze aandacht. Die discussie dient gevoerd te worden en wel Europees. Want alleen in Nederland een ander financieel stelsel introduceren is zinloze moeite. Toch benieuwd of zo’n discussie na 2012 (want daarin zijn we veel te druk met het redden van de Euro) nog een keer van de grond komt.

Gerelateerde berichten:

1. De beurs vergist zich: het wordt nog erger
2. Linkedin naar de beurs
3. Oktober en de beurs
4. General Motors weer naar de beurs
5. Aardbeving ook op de Japanse beurs

8 Reacties to “Haal banken van de beurs!”