woensdag 03 februari 2010, 15:38
Henk Kraaijenhof verklaart de cultuur van de angst
Tags: angst | boosheid | cortex | depressie | extremisme | limbisch systeem | stress | vechtreactie | vluchtreactie
Het aantal stressgerelateerde klachten in onze samenleving neemt hand over hand toe. Een miljoen medeburgers slikt antidepressiva. Dat zijn alleen nog maar de mensen waarvan de cijfers bekend zijn bij de apotheek. Het is niet bekend hoeveel mensen deze medicatie via het internet bestellen.
Een miljoen Nederlanders loopt, schaatst, fietst of fitnesst de stress weg en een miljoen Nederlanders eet de stress weg. En dan zijn er nog een half miljoen Nederlanders die angstremmers en slaapmiddelen slikken. Voor een klein deel van de samenleving is de driehoek, angst, boosheid en depressie de vruchtbare bodem voor extremisme, waarin ze hun heil zoeken.
De grote vraag is natuurlijk: wat is de diepere oorzaak van deze ontwikkelingen?
Diep in onze hersenen zit het limbisch systeem (afbeelding rechts), een primitieve groep structuren die onder meer tot taak had ons te redden uit levensbedreigende situaties. Een soort noodmechanisme. Het is een relatief “dom” systeem, dat ook alle andere zoogdieren bezitten. Zodra dit ‘domme’ systeem actief wordt ontstaat de emotie angst.
Angst vertaalt zich in een vluchtreactie of een vechtreactie. Het limbisch systeem mobiliseert energie om te kunnen vechten of te vluchten, het hart gaat sneller slaan, de bloeddruk stijgt, de ademhaling verandert, de spieren spannen aan.
Het limbisch systeem is vroeg in de evolutie ontwikkeld en is niet verder geëvolueerd. Wat wel veranderd is, is dat jongere delen van de hersenen daar later bovenop zijn gezet (denk aan de cortex, ons cognitieve, rationele denkvermogen). Daarnaast is onze totale leefomgeving sinds de aanleg van het limbisch systeem sterk veranderd.
Het primitieve limbische systeem is sterker dan de cortex, dus de ratio heeft niet de overhand. Met als gevolg dat ook de hierbij behorende emotie angst ons rationele gedrag gaat domineren. Dit heeft als gevolg dat stressoren als het zien van een blauwe envelop in de brievenbus, het wachten in de file, een functioneringsgesprek, enz. een zelfde reactie veroorzaken als de ontmoeting met een agressief roofdier.
De reactie in deze situaties kan zijn vluchten of vechten. Vluchten uit zich in hulpeloosheid, machteloosheid of depressie. Vechten vertaalt zich in gevoelens van boosheid, woede of agressie.
Het vluchtgedrag door stress kan zich uiten in apathie, onverschilligheid, verlies aan plezier in het leven (anhedonie), in ieder geval tot verminderd functioneren, zowel in het privéleven als binnen een bedrijf of organisatie.
De boosheid en agressie kunnen zich uiten in de vorm van asociaal gedrag, passieve agressie, vandalisme, hooliganisme, of in de vorm van schietpartijen op scholen, universiteiten en bedrijven. Maar soms slaat de vernietigingsdrift naar binnen, in de vorm van zelfmoord. Een recent voorbeeld speelde zich af bij France Telecom waarbij een behoorlijk aantal werknemers zichzelf van het leven beroofde, omdat ze niet konden leven met de angst ven de onzekerheid van de ene ontslagronde na de andere. Want ontslag zou niet alleen financiële consequenties hebben maar ook sociale (verlies van structuur, doel in het leven en de groep waarbij men hoort).
Zie hier de biologische basis voor individuele ellende en economisch succes.
Welke invloed heeft angst nu op ons dagelijkse leven?
Angst speelt zich af in de toekomst en heeft meestal te maken met de anticipatie op een verlies van leven, van gezondheid, van welzijn en welbevinden, van territorium en bezit, van resources, van respect, van controle of van aandacht of liefde van anderen.
Het zijn turbulente tijden. De onzekerheid neemt toe en dus steekt angst vaker de kop op. We lijken te leven van crisis naar crisis: de milieucrisis, de terreurdreiging, de financiële crisis, enz. De maatschappij heeft deze angst geadopteerd.
Economisch gezien bezweren we onze angsten met verzekeringen, we kopen brandmelders en brandblussers, leggen alarminstallaties aan en huren security-bedrijven in. Welk zichzelf respecterend bedrijf heeft nog geen scanners, poortjes of pasjes?
Maatschappelijk gezien hebben we het obsessieve streven naar veiligheid, het uitbannen van alle mogelijke risico’s. We proberen dit bijvoorbeeld te bereiken door toezicht, regelgeving en controle.
Medisch gezien bezweren we onze gevoelens van angst en onbehagen met pillen (antidepressiva zijn kaskrakers!). Meer sporten, meer winkelen of meer eten zijn ook manieren om deze gevoelens van angst en onbehagen te beteugelen. Vergeet ook niet de mogelijke rol van religie en spiritualiteit.
Ook politiek gezien heeft dit grote consequenties: angst regeert niet, angst wordt geregeerd. De driehoek, angst, boosheid en depressie is een vruchtbare bodem voor extremisme waarin en klein deel van de samenleving zijn heil zal zoeken.
De grote massa angstigen laat zich gemakkelijk leiden door leugens, loze beloftes en halve waarheden, die de perceptie van angst bezweren. Angst is een geweldige motivator, maar een ook manipulator voor gedrag (massavernietigingswapens die binnen 45 minuten Europa kunnen bereiken?).
In alle opzichten is de cultuur van de angst een boeiend gebied waar politiek, economie, geschiedenis, sociologie, psychologie en neurowetenschappen samenkomen.
In zijn dagelijkse werk houdt Henk Kraaijenhof zich onder meer bezig met het meten van vitaliteit en daardoor behandelen van stress- en vermoeidheidsklachten, zowel bij individuen als binnen organisaties en bedrijven.
Literatuur
Robert Sapolsky: Waarom krijgen zebra’s geen maagzweer?; Het Spectrum 1995.
Robin Marantz Henig: Understanding the anxious mind; New York Times 4 Oktober, 2009
H.S.Braha; D.T.Yoshioka; N.K.Masukawa; D.J.J.Stockman: Evolution of the human fear-circuitry and acute sociogenic pseudoneurological symptoms: the Neolithic balanced polymorphism hypothesis; Journal of Affective Disorders, Vol. 88, 2005, pg.119-129.
Anna Hertting; Töres Theorell: Physiological changes associated with downsizing of personnel and reorganisation in the health care sector; Psychother Psychosom Vol.71, 2002, pg.117–122.
Barbara L. Ganzel; Pilyoung Kim; Gary H. Glover; Elise Temple: Resilience after 9/11: Multimodal neuroimaging evidence for stress-related change in the healthy adult brain; NeuroImage Vol. 40, 2008. pg. 788–795.
Mary F. Dallman; Norman Pecoraro; Susan F. Akana; Susanne la Fleur; Francisca Gomez; Hani Houshyar; M. E. Bell; Seema Bhatnagar; Kevin D. Laugero; Sotara Manalo: Chronic stress and obesity: A new view of ‘‘comfort food’’; Proc.Nat.Acad Sci. Vol.100, No.20, 2003, pg.11696-11701.
J.Hellhammer; W.Schlotz; A..A.Stone; K.M.Pirke; D.Hellhammer: Allostatic load, perceived stress, and health A prospective study in two age groups; Ann. N.Y. Acad. Sci. Vol.1032, 2004, pg.8-13.
Gerelateerde berichten:
- De positieve angst van Farouk
- Angst of vertrouwen
- Volendam is de politieke barometer van angst en onbehagen over allochtonen
De kunst om gezond te blijven.
Als je niet ziek wilt zijn: Praat over je gevoelens; niet opkroppen!
Emoties en gevoelens die we wegstoppen of onderdrukken veroorzaken ziekte zoals: maagkwalen, etterende wonden, lichaamspijnen, rugpijn.
Het onderdrukken van gevoelens veroorzaakt uiteindelijk: kanker.
Vind iemand die je vertrouwt om je intiemste, diepste geheim of schuldgevoelens op te biechten.
De dialoog, het spreken, de woorden zijn een krachtig geneesmiddel en een uitstekende therapie.
Als je niet ziek wil zijn: Neem beslissingen!
Besluiteloze mensen blijven steeds in twijfel en angst en in zielesmart en pijn. Besluiteloosheid stapelt de problemen op en geeft zorgen en agressie.
DE geschiedenis van de mens is gemaakt door besluitvaardigheid.
Besluiten is precies weten wanneer je afstand moet doen van of weten hoe je voordeel en waardes kan loslaten om andere te winnen.
Besluiteloze mensen zijn slachtoffer van maagkwalen, nerveuze pijnen en problemen met de huid.
Als je niet ziek wil zijn: Vind oplossingen!
Negatieve mensen vinden geen oplossingen en ze maken problemen alleen maar groter. Ze klagen liever, roddelen en zijn pessimisten. Ze hebben moeite met het betuigen van spijt. Een bei is klein, maar produceert een van de lekkerste dingen die er bestaat.
We zijn wat we denken!
Negatieve gedachten veroorzaken negatieve energie, die uiteindelijk ziektes doet ontstaan.
Als je niet ziek wil zijn: Leef niet van uiterlijke schijn
Wie zijn werkelijkheid verbergt, doet alsof en wil altijd de indruk wekken dat alles goed is. Hij/zij wil als perfect gezien worden, makkelijk in de omgang, alles o.k. Maar ophoping van schijn geeft tonnen aan gewicht.
Het is als een bronzen beeld met voeten van klei.
Een masker ophouden kost veel energie.
Er is niets erger voor de gezondheid dan te leven van uiterlijke schijn.
Het zijn mensen met een hoop vernis en weinig houvast en zekerheid.
Hun toekomst zal zijn: medicijnen, het ziekenhuis en pijnen.
Als je niet ziek wil zijn: Accepteer!
De weigering om te accepteren en de afwezigheid van zelfvertrouwen, maken dat we vervreemden van onszelf. Een zijn met jezelf is de bron van een gezond leven.
Zij die dat niet accepteren worden jaloers, imiteren anderen, zijn extreem in het wedijveren met anderen en kunnen destructief zijn.
Accepteer jezelf en accepteer dat je wordt geaccepteerd, accepteer kritiek, het geeft wijsheid, maakt verstandig, en is een therapie.
Als je niet ziek wil zijn: Vertrouw!
Als je een ander niet vertrouwt, communiceer je ook niet, ben je niet open voel je je niet verbonden met de ander en kun je ook geen goede stabiele relaties aangaan.
Zonder vertrouwen is er geen relatie mogelijk en ken je de waarde van vriendschap niet. Vertouwen geeft rust, vrede, zekerheid en zelfvertrouwen.
Wantrouwen is een gebrek aan vertrouwen en geloof in jezelf.
Als je niet ziek wil zijn: Leef niet met verdriet!
Een goed humeur; Veel lachen; Goed rusten; Geluk ervaren.
Dit zijn aanvullingen op je gezondheid en ze maken dat je langer leeft.
Gelukkige mensen hebben de gave positieve veranderingen te creëren in hun omgeving, waar ze ook zijn of leven.
Gelukkig zijn is gezondheid en een therapie.
Als je niet ziek wil zijn: Vergeef!
Vergeven is voor veel mensen niet eenvoudig omdat ze de pijn en teleurstelling van een gebeurtenis vasthouden.
Niet vergeven veroorzaakt bitterheid en wrok en zij zijn de grootste veroorzakers van kanker.
Door niet te vergeven geef je de ander of de gebeurtenis macht over jou.
Niet kunnen vergeven houd je vast in het verleden waardoor je niet kunt werken aan een gelukkige toekomst.
Vergeven is een daad van liefde aan jezelf.
Houd dit in gedachten en leef je leven in vrijheid, dankbaarheid, tevredenheid, blijdschap en geluk, maar jij bent verantwoordelijk ervoor.
met dank aan C. Fung Kim die mij dit stuurde
——————————————————————————–
I am using the Free version of SPAMfighter.
We are a community of 6 million users fighting spam.
SPAMfighter has removed 991 of my spam emails to date.
The Professional version does not have this message.
|
Geachte heer van der Reep,
Dank voor uw reactie.
Ik kreeg bij het lezen ervan echter het idee dat het een meer spirituele handleiding voor een langdurig verblijf in Shangri-La, Utopia of het paradijs is.
Niet alle ziekte wordt gevormd door gedachten, kijkt u naar de leeftijden van kinderen op een kinderoncologie afdeling. Of denk aan genetische afwijkingen, afwijkingen tijdens de zwangerschap of het ouderdomsklachten, enz. Niet allemaal ontstaan door negatieve of inadequate gedachten. Het gaat volledig voorbij aan de mens als biologisch wezen in een complexe leefwereld. We zijn meer dier dan we willen toegeven, ondanks de heftige pogingen om daaraan te ontsnappen. Lees de boeken van Frans de Waal en kijk dan nog eens de uitzendingen de commissie de Wit: gewoon gorilla’s in de mist, er naar strevend het alfamannetje te zijn, alle mooie humane gedachten ten spijt. Liever een brozen beeld met voeten van klei met 30 miljoen op de bank dan met voeten van brons en de hypotheek niet meer kunnen betalen.
NEW AGE VERSUS OLD AGE
.
Het gedicht van C. Kung en de vertoningen voor en van de commissie De Wit zijn als twee kanten van dezelfde medaille. De werelden van New Age en Old Age.
Beide werelden zijn ernstige vervormingen en in essentie losgeslagen van de culturele en wijsheidstradities waar zij uit voorkomen. Voor de eerstgenoemde is dat de Oosterse en voor de andere de Westerse.
.
Vanuit hun egocratische eenzijdigheid en aversie voor elkaar, hebben beide werelden elkaar in de houdgreep en versterken zij elkaar. Dit leidt op grote schaal tot kortzichtigheid, corruptie en lijden. In beide werelden vluchten mensen op een illusoire wijze uit de dagelijkse werkelijkheid.
.
In de globaliserende wereld zijn wezenlijke vernieuwing en een diep doorleefd besef/bewustzijn van de waarde van de eigen culturele en wijsheidstraditie niet langer los van elkaar te zien.
Zolang we dit niet onder ogen willen en/of kunnen zien, hangt ons nog heel wat boven het hoofd.
Hr Kraaijenhof,
Interessant dat u (zo) reageert. Dat mensen dieren zijn weet ik…overigens speelt de amygdala daar ook een voorname rol in en niet alleen de hersenstam. En dat onze dieren hersens, onze compassie hersens en onze rationele hersens ons wel eens verschillende kanten opsturen tja….. be willing to experience…
Ik ben idd met u van mening dat heel veel mensen in hun survival mode zitten en daar niet overmatig gelukkig van worden. Camouflage is de overlevingsstrategie van de meeste dieren en is ook de dominante overlevingsstrategie van veel mensen aan deze kant van de wereld. Camouflage dmv aanpassen bijv. Management&Control georienteerde bedrijven zit er vol mee. Stress ligt dan op de loer.
Ik denk wel dat gedachten heel bepalend zijn voor wat je neerzet op de wereld. Wat je geeft krijg je terug. En ik denk dat op dit punt nog veel te winnen is aan inzicht. Wat ik zelf heel belangrijk vind, los van de vraag of ik een vage zwever ben, is dat we de moed moeten hebben gebeurtenissen, situaties, ons eigen leven vanuit het dader perspectief te zien. Het is niet zo moeilijk om een ander de schuld te geven van je stress en van andere ongemakken. Veel uitdagender is het om je patronen, je mentale spel te zien, je cognities zou u het waarschijnlijk noemen, en daar werkelijk verantwoordelijkheid voor te nemen. Pas als je dat doet kun je ook uit destructieve patronen stappen. Door anderen buiten je de schuld van je stress te geven los je niets op is mijn mening.
Hallo Frans,
.
In jouw laatste reactie doe je jezelf tekort met het tussenzinnetje: “los van de vraag of ik een vage zwever ben”.
.
Het beeld van de ‘vage zwever’ wordt namelijk in verreweg de meeste gevallen door slechte luisteraars geprojecteerd op sprekers die zij niet willen en/of niet kunnen begrijpen.
Daar moet je nooit een voorschot op nemen. Evenmin als je luisteraars niet automatisch moet toedichten dat ze je niet zullen willen en/of kunnen begrijpen.
.
Dat dialogische communicatie lastig is en vaak niet in één keer - of relatief snel - tot de ontwikkeling van heldere gedeelde inzichten leidt, is een gegeven.
Daarom is vaak een extra toelichting - zoals bijvoorbeeld jouw heldere betoog hierboven - bijzonder waardevol.
.
Hoezo: ‘vage zwever’?
.
Groet, Lex
dank je Lex.
Henk, het mooie aan jouw bijdrage vind ik de verbinding tussen maatschappelijke context en persoonlijk gedrag. Onze systemen reproduceren angst, met de politiek en media als belangrijkste drijvende krachten. Als individu moet je wel heel sterk in je schoenen staan (zoals blijkt uit de bijdrage van Frans) om je hieraan zelfstandig te kunnen onttrekken. Ik hoop daarom dat jouw volgende bijdrage over maatschappelijk vertrouwen gaat. Over de vraag: hoe komen van ‘collectieve’ angst naar vertrouwen als basis? Anja
DE ‘GLOKALISERING VAN VERTROUWEN’
.
Anja stelt een hamvraag: “hoe komen wij van ‘collectieve’ angst naar vertrouwen als basis”?
.
Kort door de bocht geformuleerd kunnen alleen zeer hoog ontwikkelde individuen door te reflecteren op hun denken en gevoelens – dankzij én in weerwil van – de huidige maatschappelijke omstandigheden op een evenwichtige manier persoonlijk verantwoordelijkheid nemen voor hun eigen werkelijkheid – zoals Frans in hoofdlijnen aangeeft – en daarbij hun angstgedrag overstijgen en ‘kiezen’ voor vertrouwen.
.
Op lokaal niveau kunnen zulke mensen, op basis van hun persoonlijke leiderschap, vanuit vertrouwen een inbreng hebben, die ook goed is voor de ontwikkeling van het vertrouwen van de mensen met wie zij samenwerken. Het angstgedrag op groepsniveau kan zo worden overwonnen.
Dit is goed voor hun eigen verdere persoonlijke ontwikkeling en voor de persoonlijke ontwikkeling van de mensen in hun omgeving.
Zo kunnen – zij het mondjesmaat – op lokaal niveau ‘olievlekwerkingen van groeiend vertrouwen’ op gang komen.
.
Om in de huidige tijd van globalisering van “collectieve angst naar vertrouwen als basis” te komen zullen op relatief grote schaal van dit soort lokale ‘olievlekwerkingen van groeiend vertrouwen’ op gang moeten komen.
Als er ook op centraal niveau – bijvoorbeeld in Den Haag of Brussel – rondom zeer hoog ontwikkelde individuele (politieke) leiders zo’n lokale ‘olievlekwerking van groeiend vertrouwen’ op gang komt, heeft dat op de decentrale olievlekwerkingen een stimulerend effect, waardoor de zaak in een stroomversnelling kan komen. Ook een doorbraak behoort in principe tot de mogelijkheden.
.
Mensen kunnen in dit evolutionaire of culturele ontwikkelingsproces van de ‘glokalisering van het vertrouwen’ zowel meewerken als tegenwerken. Vooral het tegenwerken van het proces kan zeer effectief in zijn werk (lijken te) gaan en daarom machts(wellust)gevoelens aan de tegenwerkers geven.
Voor dé Moderne Mens is in het proces als geheel echter geen centrale maakbaarheidsrol weggelegd, zoals hij die in de afgelopen eeuwen in de evolutionaire of culturele ontwikkeling van de samenleving had of meende te hebben.
.
Er is in dit proces voor dé Moderne Mens weinig ruimte voor zijn favoriete hobby ‘planning en control’.
Dat is zo vreemd ook niet. Immers, wie meer vertrouwen wil, ontkomt er niet aan om zelf maar eens te beginnen met meer te vertrouwen. Dat is gemakkelijker gezegd dan gedaan, dat wel.
Lex, we hebben het dus over een totaal ander idioom dan het denken en handelen in termen van management, besturen, planning, control etc. Dat zijn allemaal begrippen en werkvormen die horen bij het organiseren vanuit wantrouwen ofwel het willen beheersen van angst. Wat zijn de tools voor het organiseren van vertrouwen? Anja
Anja, inderdaad, we hebben het over een heel ander idioom. Mijn primaire reactie op jouw vraag is: leuke vraag, bedankt, én,… is dit eigenlijk niet een vraag vanuit het oude idioom? Als antwoord op jouw vraag is dit misschien geen ‘onjuiste’, maar wat mij betreft wel een te gemakkelijke reactie. Ik wil even nadenken en kom er graag snel op terug. Groet, Lex.
Vertrouwen is een keuze denk ik. Een Sitz im Leben. Het is sommigen gegeven. Vertrouwen kun je niet organiseren.
.
De business case van vertrouwen is onwaarschijnlijk helder. De stap van het organiseren van parallel eigenbelang naar werken vanuit vertrouwen is pakweg 30-40% kostenreductie.
De moeilijkheid bij vertrouwen is dat je aan een draadje moet durven hangen dat een ander vasthoudt terwijl je geen grond onder de voeten hebt. Daar zijn we aan deze kant van de aardbol niet echt op afgericht.
.
Voor de business: chase the vision, not the money.. Hierbij de link van een presentatie die ik recent gaf aan CFO’s:
http://www.slideshare.net/hans.kooistra/bestaat-financile-besturing-presentatie-frans-van-der-reep-congres-public-finance-15-okt-2009
WILD-WATERKANO MET DE KENNIS VAN NU, EN VAN TOEN EN VAN OOIT
“Met de kennis van nu” ben ik het met Frans eens dat vertrouwen een keuze is. Als het waar is dat het sommigen gegeven is, mag ik nu zeggen dat ik bij die groep mensen behoor.
Toch heb ik niet het gevoel dat het mij zomaar gegeven is. In de verste verte niet! Ik heb er keihard voor moeten werken. Ik heb er werkelijk alle hoeken van heel veel kamers voor moeten zien. Kamers, waar ik “met de kennis van toen” absoluut niet in wilde, en waar ik “met de kennis van ooit” al helemaal nooit van had kunnen vermoeden dat ik er überhaupt in moest. Laat staan dat het goed voor me zou zijn om die kamers in te gaan.
.
“Met de kennis van nu” noem ik het een geschenk van het leven dat ik een leerproces in de vorm van een soort ’survival-tocht’ heb doorgemaakt of ‘overleefd’, dat op deze plaats eigenlijk niet in normaal proza is te beschrijven. Misschien maak nog eens gedicht.
.
“Met de kennis van nu” zeg ik ook: “gelukkig was ik jaren geleden - “met de kennis toen” - niet veel meer dan een ‘jonge opportunistische dwaas’ die absoluut niet wist welke avonturen en gevaren hij nog op zijn weg zou tegenkomen. Had ik dat wel geweten, dan was ik er waarschijnlijk niet aan begonnen.
.
“Met de kennis van nu” lijkt het heel veel meer op een wonder dan op een prestatie dat ik nu met Frans kan zeggen: vertrouwen is inderdaad een keuze, en dat ik de leerweg heb mogen afleggen naar het moment waar ik nu ben - met het inzicht én vertrouwen dat ik in essentie altijd precies daar ben, waar ik moet zijn.
.
“Met de kennis van de ‘jonge dwaas’ die ik ooit was” zou ik zo’n inzicht ongetwijfeld een ‘mooi verhaal’ hebben gevonden en vervolgens naast mij hebben neer gelegd.
“Met de kennis van nu” zeg ik: “de paradox is, dat de dwaas in mij - nu met dat inzicht en vertrouwen - nog altijd leeft”.
.
Dat gedicht moet ik toch echt maken. Vertrouwen kun je misschien niet organiseren, maar vanuit vertrouwen kun je wel veel beter organiseren.
VVV
.
In het verlengde van de opmerkingen van Frans van der Reep n.a.v. de column over leiderschap van Judith Konermann (zie weblink) zal ik mijn volgende gedicht noemen: “VVV”.
Met een knipoog naar het reisbureau staat deze afkorting voor: “Van Vincent naar Victor”.
Weblink naar de opmerking van Frans over Vincent en Victor in de discussie over leiderschap
http://www.pluspost.nl/goed-leiderschap-is-voor-5-genetisch-bepaald-en-voor-95-aangeleerd/29165%20#comment-4738
Frans en Lex, jullie inzichten sluiten aan bij mijn eigen ervaringen als het gaat om sociale relaties. Ik neem me voor (dus een persoonlijke keuze) om iemand te vertrouwen. En dan wil ik een positieve en duurzame relatie met die persoon aangaan en hierin open en eerlijk communiceren. En meebewegen met die persoon als ik een verbinding kan leggen met mijn eigen passies. In de hoop dat die persoon bereid is om op andere momenten met mij mee te bewegen ofwel mij wil vertrouwen.
.
Bij ‘maatschappelijk vertrouwen’ denk ik echter aan andere dingen. Een actueel voorbeeld. Uit Den Haag komen de eerste signalen dat men naar een studieleenstelsel wil ofwel weer op de studiefinanciering wil bezuinigen. De afgelopen twintig jaar is er systematisch op de studiefinanciering bezuinigd zonder een principiele discussie of een maatschappelijke lange termijnvisie. Voor sommigen komt het nieuwe voorstel als een verrassing. Voor mijn vader echter niet. Die heeft heeft al jaren geen vertrouwen meer in de Haagse willekeur en heeft voor zijn kleinkinderen studierekeningen geopend op de dag dat ze werd geboren. De kosten van hun studies, waar ze nog aan moeten beginnen, zijn nu al volledig gedekt. Volgens mij zijn er weinig grootouders of ouders die zo’n complete voorziening voor hun (klein)kinderen hebben getroffen. Velen vertrouwen op een overheid die door een zeer willekeurige politiek helaas niet meer te vertrouwen is.
.
Ik vind noch de handelingswijze van mijn vader (op basis van wantrouwen naar de politiek) noch de onzekere verwachtingen van anderen (op basis van vertrouwen naar de overheid) een ideale situatie.
.
MIjn stelling is: wie slim is regelt zijn eigen zaakjes goed, onwetenden zijn overgeleverd aan politieke willekeur.
Een ietwat korte en ingedikte reactie.
Als er een wederzijdse relatie is tussen ons denken enerzijds en ons taal en taalgebruik anderzijds, dan zijn een aantal van bovenstaande reacties voer voor nadere bestudering. Het ligt ongetwijfeld aan mijn gebrekkige opvoeding en opleiding, maar met tenenkrommenende vaagtaal kan ik niet eenmaal uit te voeten. Het rookgordijn van de angst, zoals een inktvis het water vertroebelt bij dreiging zo vertroebelt de angstige zijn taal. En dat taalgebruik leidt weer tot onzekerheid en verwarring bij degenen die het horen of lezen. Wat bedoelt de spreker, cq. schijver nu?
Lekker in je vel zitten? Ik heb maar 1 vel en daar moet ik het mee doen en het zit eigenlijk best goed ….
Dicht bij jezelf blijven? Dichterbij dan nu kan eigenlijk niet, daarom zit ik namelijk in mijn vel ….
Waarom ook dat politiek correcte geneuzel?
Communiceer helder, niet alleen in wollige cliches, metafore oneliners, pimpwoorden en therapietaal. Durf weer te zeggen wie je bent, waar je staat, waar je heen wilt en hoe je dat wilt doen. Wil je iets doen aan de cuiltuur van de angst begin bij jezelf en gebruik klare en eenduidige taal.
Laat die zelfhulpboekentaal achterwege, daarom zijn er ook zoveel zelfhulpboeken, New Age is Old Age in camoeflagepak, hoe kan een hyperconsumptie-producent nu het woord duurzaam in de mond nemen?
Onze beschaving en ons leiderschap is al 100.000 jaar oud, vanwaar die hype van leiderschap? Waarom is dat plotseling een issue? En volgens welke berekening kom je ertoe dat leiderschap slechts 5% genetisch is? En welke 5% is dat dan, de eerste 5% of de laatste 5%?
Een tip voor een leuk cadeau: Hoe wordt ik een geboren leider? van Frank Schaper,
Hr Kraaijenhof, @Lex, @Anja,
Ieder heeft recht op zijn/haar overtuigingen vind ik. En dus blijf ik bij de mijne: vertrouwen is een beslissing. Zo is ook samenwerking (met iemand) een persoonlijk besluit in mijn visie en kan nooit resultaat van een rekensom zijn. Waar samenwerking een rekensom is ontstaat wantrouwen. Zie bijvoorbeeld politiek den Haag.
En idd, Lex, Voor mij waren er ook 56 jaar voor nodig om zo in het leven te staan. En dat is beslist niet vanzelf gegaan.
En Hr Kraaijenhof, fijn dat uw vel u goed zit…..
OOG VOOR ONZE BLINDE VLEKKEN
.
De laatste conclusie van Anja zal voor haarzelf opgaan, maar is in het algemeen te kort door de bocht. Zo zou je evengoed kunnen zeggen: “Wie niet slim is, heeft dus pech, of misschien juist wel mazzel”. Al naar gelang de mate van edelmoedigheid, integriteit of wijsheid die tekenend is voor de inrichting en cultuur van onze samenleving in het algemeen en voor specifieke terreinen in het bijzonder.
.
Het ’stoere’ gepraat van Henk Kraaijenhof in zijn laatste reactie, lijkt mij vooral ingegeven door de simpele gedachte dat alles in eenduidige taal te vatten zou zijn. Die gedachte klinkt ook door in de boosheid van milieuminister Kramer op de wetenschap, waarop zij als politiek leider moet kunnen ‘blindvaren’. Wat een kortzichtigheid van deze natuurwetenschappelijk georiënteerde minister, niet te geloven!
.
Willem Mastenbroek beschouwt de civilisatie als een evolutionair maatschappelijk ontwikkelingsproces (link-1). De Amerikaanse filosoof Ken Wilber onderkent in het evolutionaire ontwikkelingsproces twee hoofddimensies (links 2 en 3):
.
[1] Innerlijk (gedachten, gevoelens, etc.) uiterlijk (wat waarneembaar is met de zintuigen en meetapparatuur )
[2] Individueel collectief
.
De combinatie van deze twee hoofddimensies levert vier domeinen op:
.
[1.1] Innerlijk – Individueel (psychologie, integriteit, intentie, Carl Jung, Buddha, “IK”)
[1.2] Innerlijk – Collectief (culturele antropologie, religie, Max Weber, “WIJ”)
[2.1] Uiterlijk – Individueel (biologie, neurologie, representatie, gedrag, John Lock, “HET” enkelvoud)
[2.2] Uiterlijk – Collectief (sociologie, netwerk van sociale systemen, Karl Marx, “HET” meervoud)
.
Bij een evenwichtig verloop van het evolutionaire ontwikkelingsproces houden volgens de integrale filosofie van Wilber de ontwikkelingen in elk van deze vier domeinen gelijke tred met elkaar.
Zo kunnen hoogwaardig ontwikkelde individuen [1.1] en [2.1.] een hoogontwikkelde cultuur [1.2] dragen, maar alleen in een hoogontwikkelde samenleving met de daarbij behorende structuren [2.2].
En zo zijn ook in het licht van deze vier dimensies het wangedrag van individuele personen (IK) in de top van onze organisaties (WIJ) niet los te zien van de algemene condities en regels van toezicht in de samenleving (HET).
.
Ook in de discussie over de ontwikkeling en het belang van vertrouwen, kunnen wij de samenhang tussen deze domeinen in acht nemen. Simplificaties, vooral als die worden ingegeven door blinde vlekken voor de domeinen waarmee wij niet vertrouwd zijn, zetten de discussie op het verkeerde been, waardoor wij samen uitglijden.
.
In onze westerse - op de natuurwetenschappen gefixeerde (’meten is weten’) - samenleving hebben wij een uiterst scherp ontwikkeld oog voor de buitenkantdomeinen [2.1] en [2.2.] (hier lijkt alles concreet en eenduidig). Tegelijkertijd hebben wij pijnlijk veel last van blinde vlekken voor de innerlijke domeinen [1.1] en [1.2], waar zonder dialogische communicatie met een open mind, weinig te weten, laat staan eenduidig te meten valt. (vertrouwen, wat is dat eigenlijk, waar hebben we het dan precies over?)
.
Onze discussie hierboven is als zodanig een mooi voorbeeld van deze ‘blinde-vlekken-verwarring’. Ook de boosheid van milieuminister Kramer op de wetenschap die fouten maakt, is hiervan een schitterend voorbeeld. Zij is ervan overtuigd dat zij volstrekt moet kunnen ‘blindvaren’ op de wetenschap, maar ziet in die overtuiging volledig het belang en de werkingsprincipes van de innerlijke domeinen over het hoofd.
.
Dat zij het überhaupt kan (of durft) te maken om zich zo op te stellen, zonder (enige vrees) te worden weggehoond, zegt niet alleen alles over haar eigen blinde vlekken voor de innerljke domeinen [1.1] en [1.2], maar ook alles over de blinde vlekken die wij als samenleving als geheel hebben, op het terrein van de innerlijke domeinen.
Minister Kramer onderscheidt zich immers met haar blinde vlek op dit specifieke ‘wetenschap-afhankelijke’ vlak nauwelijks van de gemiddelde politicus of kiezer.
.
Weblinks
[1] Willem Mastenbroek: “De civilisatie van het kapitalisme”
http://www.pluspost.nl/de-civilisatie-van-het-kapitalisme/27972
.
[2] Ken Wilber: “De vier kwadranten”
http://translate.google.com/translate?hl=nl&langpair=en%7Cnl&u=http://en.wikipedia.org/wiki/Ken_Wilber
.
[3] Lex van Haarlem: “De eeuwige strijd tussen edelen en hufters”
http://www.pluspost.nl/de-eeuwige-strijd-tussen-edelen-en-hufters/28147
zie mn bijdrage what you see is what you get met beide krachten outside in ( control excellence, operational excellence) en inside out (core excellence , communicational excellence). Ik denk dat we het allemaal nodig hebben.
@ Henk Kraaijenhof.
Voorzover je betoog de maatschappelijke en sociale gevolgen van persoonlijke angst beschrijft, is het een indrukwekkend artikel. Maar de nonchalante manier waarop je spreekt over de (oorzaken van) persoonlijke angst is mijns inziens onterecht.
Angst is niet een soort (psychologisch) misverstand dat veroorzaakt wordt door een achterhaald biologisch ding in ons wezen en dat we moeten overwinnen of iets dergelijks.
.
“Het primitieve limbische systeem is sterker dan de cortex, dus de ratio heeft niet de overhand.” Je lijkt hiermee een wetenschappelijk feit te poneren, maar ik wil dat graag bestrijden.
Is het niet veeleer zo dat de impulsen uit het limbische systeem de overhand krijgen als de ratio dat toelaat? Dat wil zeggen op momenten dat de ratio geconfronteerd wordt met redenen die het daartoe dwingen? Ik gebruik met opzet het woord “redenen”, want angst heeft zijn redenen en uitzichtloosheid zijn oorzaken.
.
Je redeneert de ernst van de angst weg door het beschrijven van een biologisch mechanisme. Precies dat kan ook een vorm van vertroebeling zijn zoals de inktvis het water vertroebelt, alsof je jezelf voorhoudt: “Angst is onterecht want ik weet waar het door komt.”
Hulde voor de scherpte in deze reactie van P. van den Heuvel!
.
Nog even zijn vraag: “Is het niet veeleer zo dat de impulsen uit het limbische systeem de overhand krijgen als de ratio dat toelaat”? Ik ben zeer benieuwd naar het antgwoord van Henk Kraaijenhof op deze vraag.
.
Nog even t.a.v. de toelichting van P. van den Heuvel op zijn eigen vraag : “dat wil zeggen op momenten dat de ratio geconfronteerd wordt met redenen die het daartoe dwingen?
Voor de goede orde, zou hier niet beter kunnen staan: “dat wil zeggen op momenten dat de ratio geconfronteerd wordt met redenen die het daartoe VERLEIDEN?
@Lex.
Dwingen of verleiden. Dat is een interessante nuance, waar ik niet direct een antwoord op heb. In beide gevallen raakt de ziel bevreesd en “vlucht” de ratio. Verleiden suggereert dat dit niet (altijd) terecht is.
Als ik beide woorden vervang door het woord “brengen”, dan is het zoals ik het nu begrijp. (Had ik dus beter kunnen gebruiken.) Jouw commentaar dwingt tot verder nadenken.
http://books.google.nl/books?id=pDnON-Jttf8C&dq=%22stress+as+we+know+it%22&source=bl&ots=OwUU7l9b5y&sig=siJF6NFxfqnvK3XWNzAv-sOoGJI&hl=nl&ei=zRlvS6OeKcW_-QaPl53IDg&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CAoQ6AEwAA
lezenswaardig in dit verband is bijvoorbeeld het boek van Bruce McEwen, the end of stress as we know it.
@P. van den Heuvel,
.
“Verleiden” sluit aan bij wat Judith Konermann zegt: “hersenen hebben van oorsprong een negatieve focus. Onze hersenen zijn ingesteld om te overleven en bekijken daardoor alle situaties vanuit een negatief perspectief” (zie weblink, reactie dd: Feb 6, 2010, 20:50).
.
In lijn hiermee bestaat er de neiging dat onze ratio van nature (gemakkelijk of als vanzelf) ruimte geeft om het limbische systeem de overhand te geven. Of anders gezegd: “het vraagt kracht (op basis van vertrouwen?) om deze ruimte niet te geven”. Of nog anders gezegd: “het vraagt ontwikkelingsniveau en discipline om vanuit vertrouwen op een niet-gemakzuchtige wijze controle te houden over de oerkrachten vanuit het limbische systeem.
.
WEBLINK naar Judith Konermann over: “Goed leiderschap…..”
http://www.pluspost.nl/goed-leiderschap-is-voor-5-genetisch-bepaald-en-voor-95-aangeleerd/29165
NABRANDER
.
In de fout gaan of ‘zondigen’ is gemakkelijk. Het duurzaam werken aan integriteitsontwikkeling is niet mogelijk zonder de fundamentele keuze voor vertrouwen en vraagt om edele moed, heldhaftigheid en dergelijke.
@Lex.
Ik heb er moeite mee om de hersenen te zien als iets met een doelgerichte focus. Is de focus van de hersenen niet gelegen in de keuze van het individu?
Ik kan me wel voorstellen dat het limbische systeem een focus heeft, doordat het op een bepaalde manier is “afgericht”. Maar of dat echt zo is, weet ik niet. Het limbische systeem “zorgt” naast negatieve emoties (angst, schrik, boosheid) ook voor positieve emoties (extase, verrukking, geluk).
Misschien is de keuze van het individu wel gewoon de focus van de ziel.
.
Zo beschouwt zou de biologische beschrijving van Kraaijenhof jouw primaat van de individuele keuze ondersteunen.
Echter blijft de vraag waar de angst vandaan komt. Ik ben geneigd angst te beschouwen als iets dat de mens in bepaalde situaties overkomt. Het is niet iets wat de mens zichzelf geeft. Het moet wel volledig serieus worden genomen.
@P van den Heuvel: hte limbisch systeem is evolutionair eerder aangelegd, met als voornaamste doel: overleven.
Twee functies: positieve emoties voor gedrag dat een positieve bijdrage levert aan overleven en negatieve emoties die het organisme behoeden voor gevaar, schade of uitroeiing. In die zin zijn angst en depressie als positief te beoordelen (in termen van survival) omdat ze mensen in principe willen behoeden voor schade. Hte limbisch systeem werkt “quick and dirty” kijk naar het gedrag van een nietsvermoedende kennis die je laat schrikken met een hard geluid. Cognitief is beter, maar te traag om ons te beschermen in veel situaties. Als je bij een boswandeling door de bladeren op iets langs, ronds en slissends trapt moet je niet de tijd nemen om na te denken of het een slang is, of hij giftig is, tegen die tijd kan hij al aan je been hangen met zijn tanden. Mocht het achteraf iets onschuldigs zijn, heb je hooguit iets om achteraf over te lachen.
Het is een illusie om te denken dan we deze essentiele levensreddende reacties cognitief altijd zouden kunnen onderdrukken of zelfs maar dat dit zinvol zou zijn. Omdat het limbisch systeem niet goed kan differentieren zouden we gelijk alle angsten moeten uitschakelen. Wenselijk? In een bepaald deel van mijn werk meet ik mensen in bedreigende situaties. Ik ben nog niemand tegengekomen die geen angst kent, zelfs al zeiden ze van wel
Door recent onderzoek o.m. met fMRI weten we veel meer van angst en alles daaromheen dan vroeger.
We hoeven wat mij betreft zeker niet blind te varen op de moderne wetenschap, we hoeven net zo min blindelings de marketing en de goeroes van van de New Age”,de “positieve psychologie”, de NLP, en de quantumtheorieen en andere dwaalsporen te volgen.
We kunnen angst differentieren in acute angst of ongedifferentieerd gevoel van negatieve opwinding en onbehagen.
Deze laatste is gelukkig meer cognitief te verminderen, maar eveneens te versterken door bijvoorbeeld de media en door massahysterie.
Vertrouwen een keuze? Lees het werk van Stephen Poges over het polyvagale systeem, ook vertrouwen is neurobiologische en hormonaal bepaald (oxytocine). Nog een illusie in de uiotverkoop: lees het werk van Libet over “free will” of de illusie daarvan.
Het zou te ver voeren om in deze context op de details van al deze onderwerpen in te gaan.
EMOTIES ALS LEVENSLESSEN
.
Uiteraard heeft Henk Kraaijenhof gelijk met zijn betoog over levensreddende reacties zoals bij een adder onder het gras of als je een boef in een donkere straat tegenkomt. Ik wil überhaupt geen afbreuk doen aan de rode draad van zijn betoog hierboven.
Niettemin is het serieus leren nemen van je emoties - zowel positieve als negatieve - in reflectieve zin toch ook een goede zaak. Vooral waar het gaat om emoties die in het dagelijkse leven ontstaan in de interactie met andere mensen. Dit heeft wat mij betreft niets met New Age of andere dwaalsporen te maken.
.
Behalve het verdringen of eenvoudig uitleven van je emoties in het dagelijkse leven, kun je jezelf - als de situatie het toelaat - ook leren er rustig naar te kijken. Van binnenuit dus, in het besef dat jouw emoties bovenal iets over jouzelf zeggen, en in het bijzonder over jouw eigen denkwereld en wereldbeeld. Ook al lijken emoties misschien wel te ontstaan door iets wat buiten jezelf ligt.
.
Op het moment dat je in een bepaalde situatie in het dagelijkse leven bijvoorbeeld door de emotie ‘boosheid’ wordt gegrepen, kun je besluiten - in het moment of eventueel achteraf - als ‘toeschouwer’ naar deze emotie te kijken en te onderzoeken wat er tijdens deze boosheid met jou en in jou gebeurt.
Zo kan er sprake zijn van een oordeelloze waarneming die als zodanig losstaat van de emotie boosheid . Als je erin slaagt vanuit deze positie de boosheid oordeelloos te blijven waarnemen, zal de boosheid geleidelijk aan verdwijnen of veranderen in een rustig gevoel, en komt ruimte vrij voor nieuw inzicht.
.
Op deze wijze kun je je bewust worden en jezelf vrijmaken van een stukje van de onbewuste conditionering van jouw eigen denkwereld, van waaruit jouw emoties worden ingegeven. Zo kun je van je emoties ‘levenslessen’ maken en doelbewust werken aan bewustwording.
Het geeft veel voldoening en is zeer inspirerend als dit lukt. Overigens gaat dit met het niet te onderschatten risico samen, dat mensen zichzelf gaan overschatten (’kicken op jezelf’) en zo juist (weer) gevangen kunnen raken in extreme vormen van narcisme (zie ook weblink-1).
.
Deze vorm van zelf-waarnemen vraagt uiteraard om een consciëntieuze aanpak, waar je jezelf telkens weer op een niet-gemakzuchtige wijze toe moet aanzetten. Tenminste, als je op deze wijze wereklijk iets wilt bereiken. Vanzelf gaat het zeker niet.
Wat namelijk wel vanzelf gaat, is het jezelf eenvoudig laten bepalen door je emoties (verdringen en/of uitleven) en/of jezelf wijsmaken dat je al zo goed ‘zelf-reflectief’ bezig bent.
.
Mijn persoonlijke ervaring is dat je jezelf kunt trainen in het op deze wijze duurzaam werken aan bewustwording en het overstijgen van het conformisme, en uiteindelijk dus aan je eigen vrijheid (ik beweer overigens niet daar te zijn en sta argwanend tegenover mensen die zelfverzekerd beweren daar wel te zijn).
Eerst bijvoorbeeld met de hulp van iemand met veel levenswijsheid en -ervaring, die je vertrouwt. Later op eigen kracht. Uiteindelijk kun je een situatie bereiken, waarin deze manier van werken in steeds meer situaties die het toelaten, tot een tweede natuur wordt.
Voor een markant praktijkvoorbeeld op de grens van zelfreddend reflexief gedrag of beheerst optreden: zie weblink-2.
.
De weg naar persoonlijke vrijheid is een lange en moeilijke - en tegelijkertijd inspirerende weg - waar je, bijvoorbeeld vanuit gemakzucht, op ieder moment ook weer uit kunt terugvallen.
Het is ook een weg die niet zonder risico is, want wie zich op deze manier vrijmaakt van het conformisme, conformeert zich niet en dat wordt door conformisten - en daar is de wereld van vergeven - ten ene male niet gewaardeerd.
.
Individuele vrijheid is een hoog goed - misschien wel het hoogste - maar weet wel waar je aan begint.
.
WEBLINKS
.
[1] naar column over het effect van extreem narcisme bij de babyboom-generatie, ofwel eerste IK-generatie
http://www.pluspost.nl/langer-doorwerken-probleem-en-oplossing-tegelijk/19588
.
[2] naar praktijkvoorbeeld op de grens van zelfreddend reflexief gedrag of beheerst optreden
http://www.pluspost.nl/de-giftige-mix-van-poen-prestige-en-regelzucht/18490%20#comment-2766
@Lex: een interessant voorbeeld in je reactie van de mevrouw bij de benzinepomp (link 2 hierboven, 12 oktober): maar wat me echt interesseert: wat heb jij toen gedaan?
Een van mijn favoriete quotes: “The only thing necessary for evil to triumph is for good men to do nothing.’
Edmund Burke
@Henk
Het individu is zeker biologisch bepaald, dat ben ik met je eens. Maar op de één of andere manier krijg ik bij jouw benadering het gevoel dat je daarmee iets wil zeggen, waarmee ik het niet eens ben. Ik krijg er alleen niet echt de vinger achter.
Laat ik een voorbeeld noemen. Libet ontdekt dat het brein van een individu die een bewuste wilskeuze maakt, al vóór dat moment in actie komt. Hij zegt dat dit het idee van de “vrije wil van het individu” onderuit haalt, maar is dat wel zo? Die breinprocessen zijn toch ook deel van dat individu? Volgens mij wordt hiermee alleen bewezen dat het individu meer is dan “bewuste wil”. Maar deze discussie voert inderdaad te ver.
Misschien is jouw conclusie eigenlijk dat mensen zouden moeten afleren overlevingsreflexen te gebruiken als de situaties alleen maar vraagt om een betere financiële planning of een nacht goed slapen. En dan ben ik het met je eens dat media, politici en medici die inspelen op deze reflexen als dat niet nodig is, meer kwaad dan goed doen.
.
@ Lex
Ik ben het met je eens dat je kunt werken aan een gevoel van vrijheid van angst, en ook dat dit een keuze vereist, een keuze voor vertrouwen. Een “oordeelloos waarnemen” is daarbij behulpzaam, maar zal dit ook leiden tot een verdwijnen van de angst? Zullen er niet altijd bedreigingen blijven, zelfs voor de “oordeelloze waarnemer”?
.
@ Frans
Maakt moed gelukkig? Is de mens dat wat hij besluit? Kan de mens zijn wie hij wil zijn? Wordt men gelukkig door zichzelf te accepteren? Of is het omgekeerd? Accepteert men zichzelf als men gelukkig is? Wil men dan zijn wie men kan zijn? Besluit men dan tot wat men is? Maakt geluk moedig?
Is het werkelijk zo dat iemand die ziek is vooral zelf dader is? Dat hij niet vertrouwt, niet vergeeft, niet accepteert, leeft van uiterlijke schijn, geen oplossingen (meer) zoekt, geen beslissingen neemt?
Je one-liners zijn soms waar. Maar soms ook - bijna waar. En dat is eigenlijk - niet waar.
Hallo Henk,
.
Ik heb eigenlijk maar heel weinig gedaan en juist daarom denk ik dat het goed is afgelopen. Ondanks de quote van Edmund Burke, waar ik het wel mee eens ben.
.
Het was druk bij het benzinestation. Er was sprake van de nodige verwarring, omdat andere mensen die wilden tanken, langer moesten wachten dan normaal. Niemand deed iets. De auto van de scheldende jongens (ze waren met z’n drieën) bleef eerst met de chaffeur wachten bij de pomp, terwijl de andere jongens eruit stapten en als een soort horzels om hun slachtoffer heenliepen en haar vreselijk uitscholden. Dan weer ernaar toe, dan weer er vandaan.
.
Ik ben op een moment dat het voor mijn gevoel verantwoord leek, naar die mevrouw toegelopen en heb haar gezegd: “wees gerust u bent niet alleen”. Tegelijkertijd heb ik mijn hand demonstratief op haar schouder gelegd, met mijn rug naar de jongens toe, met wie ik het oogcontact bewust heb vermeden.
De scheldende jongens stapten toen in hun auto die ook direct kwam aanrijden. En al scheldend vanuit de auto reden ze nog even wat dichter naar de mevrouw toe. Het was echter duidelijk dat ze niet meer uit hun auto zouden komen, omdat ze vlak voor het instappen de nummerplaat aan de achterkant van de auto hadden omgebogen. Ze wilden elk moment onherkenbaar kunnen wegrijden.
.
Toen ze dat ook deden, ging het met de bewuste mevrouw best wel goed. Het was zaak om het benzinestation zo snel mogelijk vrij te maken voor de volgende klanten, die zichtbaar ongeduldig en geïrriteerd waren. Ze realiseerdern zich nauwelijks wat er aan de hand was, maar waren wel onvriendelijk naar mij, omdat ik niet snel genoeg plaats voor hen maakte. Ik ben toen maar vertrokken.
.
Later heb ik de bewuste mevrouw nog ontmoet in de plaatselijke supermarkt, maar zij kon zich mij nauwelijks herinneren. Dat lukt pas toen ik haar van het voorval vertelde. Ze had ook niet goed in de gaten dat ik bewust heb geïntervenieerd.
Er ontstond geen goed gesprek. Ze gaf aan dat ze voortaan op de PVV zou stemmen, want ze had het wel gehad met “die gasten”. Ik heb het er toen maar bij gelaten.
Hallo P. van den Heuvel,
.
Uiteraard blijven er altijd plotselinge concrete bedreigingen (”slangen en boeven”), maar dan is er geen sprake van een ongedefinieerde angst. Een angst, zeg maar, voor het onbekende of zo.
.
Ik kan mij wel goed herinneren dat ik perioden in mijn leven heb gekend, waarin angst wel degelijk invloed had op mijn gemoedstoestand en de keuzen die ik maakte. En ook al wist ik toen cognitief al heel goed hoe de zaken zoals hierboven besproken, in elkaar steken, het kostte mij in die periode toch veel moeite om de ’spelregels’ van het ‘oordeelloos’ omgaan met je emoties, goed te volgen.
Dat was in die tijd vaak een kwestie van vallen en pas na de nodige tijd weer opstaan. Niet zo leuk, hoor!
.
Het klinkt misschien paradoxaal, maar ruim vóór die bewuste fase in mijn leven, had ik eigenlijk nooit last van angst (uiteraard afgezien van situaties met “slangen onder het gras en boeven op straat”). “Met de kennis van nu” zeg ik dat ik er toen nog perfect in slaagde om mijn angsten met de bekende afweermechanismen te verdringen.
.
Mijn groeiproces is ongetwijfeld geleidelijk gegaan, maar op een zeker moment realiseerde ik mij toch dat het met mijn angsten zo goed als gedaan was, in die zin dat ik mij er vanaf dat moment van bewust was dat ik in alle omstandigheden de keuze heb om van vertrouwen uit te gaan, en dat ik weet hoe daartoe te handelen. Ook nu, als ik nog weer eens ergens de zenuwen van krijg, weet ik dat dat niet helpt, en wat ik moet én kan doen om de slag naar vertrouwen en geïnspireerd handelen eigenlijk direct te maken.
Dit is overigens niet los te zien van het feit dat ik nu ook veel beter weet dan vroeger wat niet goed voor mij is en waar ik dus niet aan moet beginnen, ook al is de verleiding daartoe vanuit de ‘waan van de dag’ soms groot.
.
Zonder mijn doopcel nu helemaal te willen lichten, denk ik dat de kern van de zaak is dat ik sommige dingen die ik zeer heb gevreesd, inmiddels (in goede gezondheid, dus ik heb relatief gemakkelijk praten) heb meegemaakt, en dat ik er professioneel aan heb kunnen werken om in zulke situaties bewust te ervaren hoe het leven dan toch ‘gewoon’ doorgaat.
Dat werkt louterend, om het zomaar te zeggen, en na verloop van tijd raak je daar a.h.w. mee vertrouwd.
Zonder de filosofische diepte in te gaan, denk ik dat we het wel met elkaar eens zijn dat maatschappelijk en sociaal de angst regeert, tot op het niveau dat er een cultuur van de angst kan ontstaan. Een angst die tot overlevingsreflexen leidt, zelfs als dat niet de beste aanpak is.
Het kan rust en vrijheid geven (in ieder geval in de sociale context) wanneer we met een soort “oordeelloos waarnemen” (Lex) de situatie beschouwen en komen tot een keuze van vertrouwen.
In bedrijfsmatig opzicht vind ik verder de benaderen van het “ont-moeten” (Frans) een moedige en uitdagende nieuwe visie.
In politiek en cultureel opzicht zullen we ons teweer moeten stellen tegen krachten die de mensen nodeloos vrees aanjagen of inspelen op verborgen paniekgevoelens, die voortkomen uit onbegrip of angst voor het onbekende. Cognitief verminderen van dit onbehagen (Henk) maakt een cultuur volwassener.
Hoe dit “diep-persoonlijk” werkt gaat misschien te ver voor deze discussie.
Overigens, Lex, waardeer ik je persoonlijke openheid.
Mooie ‘wrap-up’ van deze discussie door P. van den Heuvel.
.
Maar omdat ik soms van een ‘nabrander’ houd, toch nog één vraag aan P. van den Heuvel. Vanwaar dat onnodige ‘opmaat-achtige’ openingszinnetje: “zonder de filosofische diepte in te gaan”? Is het eerder wijs dan onwijs om de filosofische diepte te vermijden? Of hebben wij een ‘blinde poldercultuurvlek’ waarin het ‘not-done’ is om de filosofische doordenking op te zoeken, en het juist vertrouwd voelt om eindeloos om de brei heen te draaien, hetgeen de karikaturale schijnkracht is van onze oppervlakkige polderdiscussies waarvan je je vaak afvraagt: “waar gaat dit nog over? Ofwel, liever lekker kletsen dan goed nadenken? En dus al helemaal geen bewuste en expliciete keuze voor filosofische diepgang?
Met deze reactie wilde ik eigenlijk twee dingen bereiken. Enerzijds de dingen benoemen waarover we het, dacht ik, eens zijn, maar die dingen betreffen meer de conclusies dan de doordenking. Anderzijds relatie leggen met het doel van deze site, die meer politiek-cultureel is dan filosofisch.
.
Is het niet zo dat ik juist door dit zinnetje (en de één na laatste) ook voorkom dat deze reactie de polderende schijnkracht van een waarheid krijgt, die het niet verdient?
.
Wel een lastige: soms is het goed om ten behoeve van een goede samenwerking over onderlinge verschillen heen te stappen. Soms moet je ten behoeve van onderlinge verschillen afzien van (de mogelijkheid van) goede samenwerking.
Maar, inderdaad, het feit dat partijen een formulering kunnen vinden waarover men het eens is, wil niet altijd zeggen dat men het eens is. Daarvan zijn we ons in de polder wel eens te weinig bewust.
Beste P. van den Heuvel,
.
[1] Akkoord!
Het zinnetje over de filosofische diepte is inderdaad doelmatig.
.
[2] Tsja, en hoe zit het nu met de ‘waarheid’ en wat is “ont-moeten”?
Ik heb meerdere malen de schitterende situatie mogen ervaren dat partijen - ieder in hun eigen beleving authentiek werkend vanuit vertrouwen en betrokkenheid - er in een open ‘dialogische’ communicatie in slagen tot een formulering over een lastig vraagstuk te komen, waarin zij zich oprecht herkennen vanuit een verdieping en verheldering van hun eigen inzichten.
In zo’n vrij moment van elkaar ‘ont-moeten’ kunnen mensen spontaan een ‘aha-erlebnis’ hebben. Dat geeft veel goede energie om samen in hun nieuw gecreëerde werkelijkheid verder op te trekken.
.
De open dialoog is het onmisbare instrument om deze geïnspireerde ‘ont-moetende’ manier van samenwerken duurzaam op gang te brengen en te houden. Uiteraard heeft dit niets te maken met de ‘polderende dialoogvorm’.
Polderaars hebben immers de onbedwingbare neiging om niet tot het gaatje van waardevolle inzichtsverschillen te gaan, maar om quasi-dialogische compromisformuleringen te kiezen, juist ook als ze het niet eens zijn. Zo creëren zij de schijn van een goede samenwerking.
.
[3] De kracht van vertrouwen en verschillen van inzicht.
Als ik in vertrouwen de sterke intuïtie heb dat het met mensen mogelijk is om tot een ‘waarachtig’ geïnspireerde ‘ont-moetende’ samenwerking te komen - dat overkomt mij niet zo vaak, maar ik vergis mij er ook niet vaak in - dan heb ik een natuurlijke weerstand om te gemakkelijk over verschillen van inzicht heen te stappen.
.
Door de moeilijkheid van een prille dialogische communicatie lijken verschillen van inzicht ook in zulke situaties namelijk eerst vaak groter dan ze in werkelijkheid zijn. Oftewel, het zijn juist de obstakels die dan nog een illusoir karakter hebben en in nader overleg en onderzoek kunnen worden overstegen.
Door te gemakkelijk over zulke obstakels heen te stappen, kunnen deze obstakels echter ook worden ‘bezegeld’ in een schijnbaar goede samenwerking. Later zullen ze dan toch opbreken.
.
Dan maak je zelfs als ‘niet-polderaars’ vanuit een ‘opportunisme om niets’ een heuse valse start, hetgeen meer energie kost, dan in vertrouwen (loslaten en) wachten op het moment van de beste timing.
.
Dank voor deze discussie!