Er komt steeds meer duidelijkheid over wat er begin oktober 2008 precies gebeurd is bij de overname door de Nederlandse staat van de bancaire activiteiten in Nederland van Fortis. Uiteindelijk blijkt Nederland twee keer betaald te hebben voor het aandeel in RFS Holdings dat uiteindelijk aan Nederland zal toevallen. Dit gedeelte wordt meestal ABN Amro Nederland (AAN) genoemd, al is dit nog niet de officiële naam. Ik zal dit probleem langs twee wegen benaderen.

Op 3 oktober 2008 kocht Nederland Fortis Bank Nederland (FBN). Hierin zat het AAN-gedeelte opgesloten. Verkoper was Fortis Bank SA/NV, ook wel genoemd Fortis Bank België (FBB). FBN was dus voor de nationalisatie een dochter van FBB. De koopsom, inclusief AAN, is te stellen op EUR 12,8 miljard. Dat laat een bedrag van EUR 4 miljard van de totale EUR 16,8 miljard voor de verzekeringsactiviteiten, al is die splitsing nooit officieel gemaakt. De overdracht van FBN, inclusief AAN, aan Nederland leverde twee problemen op: 

1. Operationeel
   AAN was dus onderdeel van FBN, dat een afzonderlijke bank is met eigen commissarissen en eigen toezicht. Nederland kon dus operationeel niets beginnen met AAN omdat men voor iedere actie FBN nodig zou hebben. Dat lijkt eenvoudig omdat beide banken geheel eigendom van de Nederlandse staat waren, maar zo werkt het niet. Iedere bank heeft zijn eigen toezicht en de “houdstermaatschappij” (de Nederlandse staat) mag deze twee dochters niet met elkaar vermengen.
2. Financieel
   Omdat AAN geheel onderdeel was van FBN zou de laatste ook de verliezen op de AAN-investering moeten dragen. AAN stond nog in de boeken van FBN voor de volledige koopsom van EUR 24 miljard, wat Fortis ooit in cash betaald had voor dit avontuur. Aan het eind van het boekjaar 2008 moest FBN haar dochter AAN op de actuele waarde schatten. Die bleek op dat moment EUR 6,5 miljard te zijn, dus moest FBN een verlies accepteren van EUR 17,5 miljard. Dat is niet alleen een papieren verlies. Het verlies gaat van het vermogen af, dat daarmee daalde onder de grens van het toelaatbare die door De Nederlandsche Bank als toezichthouder was gesteld.

Om beide bovenstaande problemen tegelijk op te lossen nam de Nederlandse staat op 24 december 2008 de aandelen AAN (formeel dus: het aandeel in RFS Holdings dat aan Fortis was toebedeeld) over door een additionele EUR 6,5 miljard aan FBN te betalen. (Strikt genomen werd er niet betaald maar werd een lening aan FBN kwijtgescholden, maar dat is hetzelfde). Deze nieuwe investering loste beide bovenstaande problemen op. Er kwamen echter twee nieuwe problemen voor in de plaats.

1. Ongeoorloofde staatssteun
   De Europese Commissie duidde deze nieuwe investering meteen aan als staatssteun aan FBN en lijkt dat standpunt niet op te geven. Er is waarschijnlijk sprake van ongeoorloofde staatssteun, zodat dit geld terug zal moeten vloeien waarmee FBN direct in acute problemen zal komen bij de toezichthouder.
2. Dubbele betaling
   In de EUR 12,8 miljard die Nederland voor de Nederlandse bancaire activiteiten had betaald, zat AAN al opgesloten. De tweede betaling is dus een dubbele betaling voor hetzelfde actief.

Waarom dit een dubbele betaling is moge duidelijk worden als ik het probleem op een tweede manier benader, de fiscale. Nu ben ik geen fiscalist en dit soort zaken ligt vaak ingewikkeld, zeker als het over internationale verdragen tussen buurlanden gaat. Ik kan dus niet garanderen dat de onderstaande redenering op alle punten klopt; het is meer ter adstructie van de casus dat er dubbel betaald werd voor AAN.

FBN was dus voor de nationalisatie onderdeel van FBB, en dat was weer een dochter van Fortis SA/NV, de Belgische, beursgenoteerde holding van Fortis (Fortis heeft een dubbelstructuur met twee holdings, één in België en één in Nederland, elk met een eigen beursnotering). Een afschrijving van EUR 17,5 miljard op de boekwaarde van AAN zou, via deelnemingsvrijstelling, uiteindelijk een fiscale aftrekpost voor Fortis SA/NV zijn geweest. Zo zou het ook kunnen zijn gegaan: de Brusselse beursgenoteerde holding zal een fiscaal compensabele aftrekpost van EUR 17,5 miljard hebben gehad over het boekjaar 2008. Echter, het belastingvoordeel van deze aftrekpost had aan de Nederlandse staat moeten toekomen, als koper van het actief waarop deze aftrekpost betrekking had. Beter gezegd: de Nederlandse staat had beter moeten opletten en er zorg voor dragen dat – vóór de nationalisatie – het latente belastingvoordeel op de afboeking van AAN aan het vermogen van FBN zou worden toegevoegd. Dat is kennelijk niet gebeurd.

Nederland kocht dus een actief waarin het aan haar toekomende belastingvoordeel niet was verwerkt. Fortis en de Belgische staat als verkopers hebben de Nederlanders niet wijzer gemaakt en dit belastingvoordeel gewoon bij FBB laten zitten. Het zou mij niet verbazen als BNP Paribas wat oplettender is geweest en heeft geëist dat dit belastingvoordeel in FBB zou blijven (waar BNP Paribas later 75% van kocht) en dus niet aan Fortis SA/NV zou toevallen. Het belastingvoordeel zou dan toevallen aan BNP Paribas in plaats van aan de rechtmatige begunstigde, de Staat der Nederlanden. Voor de Belgische staat maakte het niets uit want het was voor haar vestzak-broekzak.

Zo niet voor de Nederlandse fiscus. Toen FBN nog onderdeel was van FBB vervielen alle belastingvoordelen aan FBB onder diens fiscale (Belgische) regiem. Het zou dus de Belgische fiscus zijn geweest die de latente belastingcorrectie had moeten betalen. Niet nu. Door de nationalisatie van FBN, inclusief AAN, is een nieuwe fiscale entiteit ontstaan die onder Nederlands belastingrecht valt. Dat houdt in dat de fiscaal aftrekbare afboeking op het vermogen van AAN moet worden opgehoest door de Nederlandse, en niet langer door de Belgische fiscus.

Dus Nederland heeft zich door Fortis en door België laten beetnemen. De staat heeft twee keer moeten betalen voor hetzelfde actief (AAN) en de fiscaal compensabele afboeking moet nu door de Nederlandse fiscus worden opgehoest. Dat laatste is trouwens voor Nederland weer vestzak-broekzak, want de staat vervult beide rollen: zowel de Belastingdienst (debiteur) als 100% aandeelhouder van FBN (crediteur). Maar het had eenvoudig anders, en veel eerlijker, geregeld kunnen worden.

Dat de Nederlandse staat twee keer betaald heeft voor AAN wordt ook bevestigd door de Algemene Rekenkamer. Die ziet de investering van de Nederlandse staat als een totaal bedrag van EUR 23,3 miljard, niet de EUR 16,8 miljard die nog steeds door Wouter Bos wordt genoemd. Het verschil is dus de tweede betaling van EUR 6,5 miljard voor iets waarvoor al betaald was. Men zou kunnen tegenwerpen dat de Nederlandse staat nu EUR 6,5 miljard minder aan liquiditeitssteun hoeft te geven. Dat is op zich juist, maar daarmee wordt de koopsom niet verlaagd. Die blijft een dubbele component houden.

Daarnaast zit de Nederlandse staat met grote problemen die zij nu heeft met de Europese Commissie. Als de fiscale, latente aftrekpost correct in het vermogen van FBN was verwerkt had Nederland nu geen probleem gehad over de EUR 6,5 miljard staatssteun. Dan waren er nog steeds de andere verwijten van de EC geweest, o.a. dat de langlopende financiering van FBN, die door Nederland is overgenomen van FBB, tegen een veel te laag tarief en veel te vriendelijke voorwaarden over aflossing is geregeld. Ook dit wordt door de EU als ontoelaatbare staatssteun gezien. Daarnaast is er het onbevestigde vermoeden dat een deel van de ongeoorloofde staatssteun aan FBN terecht gekomen is bij AAN, vóór de officiële splitsing op 24 december jl.

Dus hoe Nederland ooit tegemoet kan komen aan de jongste verzoeken van Gerrit Zalm om meer staatssteun, is mij een groot raadsel. Dat zal de Europese Commissie nooit toestaan. Ik denk dat zowel FBN als AAN zich in de commerciële markt zullen moeten voorzien van extra kapitaal. Dat houdt in dat men te biecht moet gaan bij pensioenfondsen en institutionele beleggers. Dat zal echter een zeer hoge prijs hebben vanwege het slechte risicoprofiel en de daarmee samenhangende, lage credit rating van beide banken. Veel pensioenfondsen mogen volgens hun statuten niet eens beleggen in dergelijke laaggekwalificeerde beleggingen. Gerrit Zalm is er dus nog lang niet.

Gerelateerde berichten:

1. Klanten van ABN AMRO bepalen zelf wel waar ze bankieren
2. Economische stagnatie tussen twee en elf jaar
3. Stichting FortisEffect de weg kwijt?
4. Diepe val van ABN-Amro
5. TOP 5 grootste littekens bij banken

3 Reacties to “Nederlandse Staat betaalde twee keer voor ABN Amro”