Het heeft enige tijd geduurd, maar de huidige president van De Nederlandsche Bank geldt nu ook officieel als aangeschoten wild. Vorige week woensdag velde Wouter Bos in het kamerdebat over de rol van DNB in het Icesave-debacle impliciet het vonnis over Wellink. De minister trok de conclusie dat het gezag van De Nederlandsche Bank is aangetast. ‘Het is onwenselijk dat die twijfel niet weggenomen kan worden’, sprak Bos veelbetekenend.

Wellink is a dead man walking. Hij beseft dat zelf ook, daar twijfel ik niet aan. Het gaat er nu om een geschikt moment te kiezen om afscheid te nemen. Veel tijd zal Wellink niet krijgen. Het koor van criticasters zwelt elke dag aan en de messen worden geslepen. Een dag voor het kamerdebat had Bos’ partijgenoot Paul Tang al de wens geuit voor het instellen van een ‘visitatiecommissie’ om het functioneren van DNB grondig te onderzoeken. Ik kan me niet voorstellen dat de belangrijkste toezichthouder ook nog eens de vernedering van een visitatie wil ondergaan.

Sinds kort is ook voor de minder in bankzaken ingevoerde burger duidelijk dat deze toezichthouder niet langer voldoet. Op zijn optreden in Nova, enkele weken terug, viel veel af te dingen. Waarom stelde onze Centrale Bankier daar dat de kredietverlening door banken toeneemt, terwijl hij daar in dezelfde uitzending openlijk zijn vraagtekens bij zette? Het kan niet anders zijn dan dat het voor iedereen duidelijk zichtbaar is dat de bancaire steun voor de meeste bedrijven is afgenomen. Ik kan uit eigen kring meerdere voorbeelden noemen en ik twijfel er niet aan dat heel veel andere mensen dit ook kunnen. De kranten – met name de Telegraaf – staan vol met verhalen over kredietkrapte voor ondernemers. Dan toch volhouden dat de kredietverlening aan bedrijven groeit, maakt hem ongeloofwaardig. Als de bewijzen voor zijn stelling echt bestaan, hetgeen ik ten zeerste betwijfel, dan had hij ze beter moeten presenteren.

Een week na de uitzending van Nova kwam het rapport van twee volkomen onafhankelijke wetenschappers van de Universiteit van Amsterdam uit. Daaruit bleek dat DNB niets te verwijten viel. Althans, in procedurele zin. Nout had zich keurig aan de regels gehouden die we in Europees verband overeen waren gekomen. Hij wist wel dat de IJslandse bancaire expansiedrift met een hoge mortaliteitsratio gepaard ging, maar hij kon er niet tegen optreden. Vanwege de regels dus. Overigens bleek uit datzelfde onderzoek dat de besluiten omtrent Icesave niet precies door DNB waren vastgelegd. Sommige procedures zijn klaarblijkelijk belangrijker dan andere.

Exceptionele situaties vragen om buitengewone maatregelen. Die worden doorgaans door moedige mensen getroffen. Ik ga niet zeggen dat Wellink de financiële Neville Chamberlain of our time is, want daarmee zou ik zijn rol waarschijnlijk overdrijven. Hij was immers de enige niet die achteruit stapte en afwachtte. Maar waar hij in eerdere jaren de mond vol had van Nederlandsche belangen, liet hij het na om op de historisch bepalende momenten aan dat landsbelang invulling te geven. En waar hij het deed, gebeurde het op een verkeerde manier.

 Wellink heeft gedurende zijn presidentschap inderdaad veel aan het belang van onze banken gedacht. Diezelfde banken die de laatste twintig jaar met niets anders bezig waren dan hun shareholdervalue beter te managen. Om ze daarbij te helpen, heeft DNB een actieve rol gespeeld bij de versoepeling van de wet- en regelgeving. Afgelopen weekeinde werden die feiten nog eens door NRC Handelsblad helder op een rij gezet. Vanaf de midden jaren negentig hebben de banken druk uitgeoefend om de regels voor internationale schuldverhandeling uit te breiden. De banken moesten aanhaken bij hun Angelsaksische concurrenten. In 1997, toen de eerste regels daadwerkelijk werden versoepeld, was dat allemaal nog begrijpelijk. Dat toen besloten werd om ruimte te scheppen voor banken om via de zogenaamde special purpose vehicels (spv’s) de schulden van hun balansen te halen, was in het licht van die tijd geen dwaasheid. Enkele jaren later wel. Toen werd via het enorme Enronschandaal duidelijk wat voor ontwrichtende uitwerking die spv’s konden hebben. In 2002 waarschuwde Warren Buffet ook nog eens voor de enorme gevaren van derivaten. ‘Financial weapons of mass destruction’, noemde hij ze. Op dat moment had er bij Wellink ook een lichtje moeten gaan branden. Precies daarvoor werd hij aangesteld.

Uit het bijzonder sterke stuk in NRC Handelsblad bleek ook dat de politiek – met name voormalig minister van Financiën Gerrit Zalm – er op een vreselijke manier bij heeft staan slapen cq zich voor het karretje heeft laten spannen. De bankenlobby werd in het parlement geen enkele tegenstand geboden, kritische vragen bleven dan ook uit. Onthutsend. Het geeft aan dat we het parlement als controlerend instituut bij ingewikkelde zaken als het toezicht op het bankwezen niet blindelings mogen vertrouwen. Hierbij zou ik willen opmerken dat de journalistiek niet vrijuit gaat. Waar waren wij als controlerend mechanisme?Precies, nergens. We stonden erbij en keken erna. Afijn, hier zullen nog boeiende debatten over worden gevoerd.

NRC brak nog wel een klein lansje voor Wellink. De krant schreef dat hij degene was die doorlopend heeft gewaarschuwd voor de gevaren van tophypotheken. De politiek luisterde niet. Een genadevol betoog voor Wellink, maar het bleef van zijn kant bij waarschuwingen. Wellink trad niet op. Weer datzelfde patroon. De twijfel over zijn functioneren zal daarom de komende tijd alleen nog maar toenemen. Wellink’s rol als toezichthouder is daarmee uitgespeeld. Hij doet er daarom verstandig aan om op te stappen. Ik voorspel u bij deze dat dit binnen vier weken zal gebeuren.

Gerelateerde berichten:

1. Wellink, ga toch weg (II)
2. Wellink, ga toch weg
3. Wellink: Claim van 10 miljard euro

4 Reacties to “Wellink, ga toch weg (III)”