maandag 29 juni 2009, 14:02

Maria Mosterd: The legend continues

gastcolumnist

Tags: Bindi hoe het verder ging | Maria Mosterd | Therapie in India

Karel van der Weide

Met het verschijnen van haar tweede boek, Bindi. Hoe het verder ging, staat Maria Mosterd opnieuw in de schijnwerpers. In Bindi verhaalt Maria over haar therapie in India, alwaar ze herstelt van de gruwelijkheden die haar door een loverboy zijn aangedaan. Deze verschrikkingen werden in haar eerste boek Echte mannen eten geen kaas. Vier jaar in handen van een loverboy (februari 2008) breed uitgemeten, waarna er een heuse mediahype ontstond. Haar eersteling resumerend: 

Maria wordt als twaalfjarige op school geronseld door een loverboy die de gefingeerde naam ‘Manou’ krijgt. Binnen de kortste keren ontmaagd hij Maria, waarna Manou haar exploiteert als seksspeeltje voor vrienden en klanten. Om de zoveel tijd gebruikt Manou geweld tegen haar. Regelmatig is Maria onder invloed van verdovende middelen en verzuimt school. De zaak komt aan het licht nadat ze vier jaar later tegenover een docente verklaart slachtoffer te zijn van een groepsverkrachting. Drie personen worden veroordeeld, maar Manou ontspringt de dans. Tegen hem doet Maria zelfs geen aangifte. Na een tocht langs verschillende zorginstellingen, internaten en gastgezinnen vertrekt ze naar India om in therapie te gaan.  

Het leek wel alsof journalistiek Nederland te verbijsterd was om Maria’s versie te onderzoeken. Bij mijn weten verschenen de eerste artikelen met serieuze kanttekeningen mei 2009 op de site van misdaadjournalist Hendrik Jan Korterink . Samen met Koen Hakvoort trok hij vele beweringen van Mosterd in twijfel . 

Voor zover bekend heeft het Openbaar Ministerie nooit aanleiding gezien de gangen van Manou na te gaan, laat staan hem te ondervragen of in voorlopige hechtenis te nemen. Dat een aangifte hierin ontbreekt is geen valide argument; het OM heeft volgens de wet geen aangifte nodig om onderzoek te doen naar strafbare feiten. Desgevraagd stelt Maria dat de politie het lastig vindt de zaak te bewijzen. Hiermee draait ze de bewijslast om; dan moet de buitenwereld aantonen dat zij geen slachtoffer is geworden van een loverboy.

 Haar school, het Thorbeckecollege in Zwolle, deelt de visie van het vermeende slachtoffer evenmin [ondanks gepretendeerd grootschalig verzuim is Maria nooit blijven zitten, KvdW]. Zie Hun verklaring in de schrijvende pers als reactie op een aanklacht wegens nalatigheid van moeder Lucie Mosterd: 

‘De school voert aan dat Maria niet al op de eerste schooldag in 2001 op school in handen is gevallen van een loverboy, maar dat dit buiten school(tijden) is gebeurd. De school vindt bovendien - ondanks drie veroordelingen in de zaak - dat aan de geloofwaardigheid van Maria moet worden getwijfeld.’ 

Zo langzamerhand moeten de alarmbellen gaan rinkelen: de lezingen van OM, school en Maria zijn op z’n minst tegenstrijdig. Dat de website van Maria haar versie verdedigt is tot daar aan toe. Ronduit vreemd is dat alle onwelgevallige reacties en kritische vragen door de webmaster, Lucie Mosterd, onbeantwoord blijven, sterker nog: ze worden verwijderd! Haar aanhangers geloven Maria blind; niemand heeft het recht aan haar verhaal te twijfelen en daarmee basta.  

Laten we de optredens in de media eens nalopen. Er zijn toch wel journalisten die streng hebben doorgevraagd om de waarheid boven tafel te krijgen?! Wie denkt dat Matthijs van Nieuwkerk, Robert Jensen, Paul Rosenmöller en Andries Knevel een poging doen Maria te ontmaskeren, of op z’n minst aan kritische vragen te onderwerpen, komt bedrogen uit.

In De Wereld Draait Door bespreekt Van Nieuwkerk een scène uit Echte mannen eten geen kaas waarin de groep rond Manou een schuldenaar straft. Deze wordt op zijn rug gelegd en krijgt op zijn buik een levende rat, die vanwege een emmer geen ontsnappingsmogelijkheid heeft. Vervolgens verhit een bendelid de emmer waarop de rat zich een weg door de buik van de man krabt en knaagt.

Manou: ‘Ik heb dit ooit in een film gezien en wil even kijken of het echt werkt of niet.’ In de film [2 Fast 2 Furious (2003), KvdW] werkt het, in dit boek ook. Een rattenbezitter verklaart desgevraagd dat ratten in een dergelijke situatie gaan poepen van angst of zich muisstil houden. Een rat is überhaupt niet in staat zich door levend menselijk weefsel heen te knagen of krabben. Een ‘broodje rat’ dus; variaties op dit verhaal leest men in Peter Burger’s De wraak van de kangoeroe (1992) en Ethel Portnoy’s Broodje Aap (1992).

  Tijdens hetzelfde vraaggesprek wordt een kort item over de zogenaamde ‘Hoenderloo Groep’ vertoond. Dit betreft een groep loverboyslachtoffers, en Maria is één van hen, die in India probeert hun leven weer op de rails te krijgen. Van de 22 meisjes maken twintig het goed; Maria kijkt ernaar en knikt. Wat lezen we in Bindi? Van deze groep hebben slechts drie meiden hun leven weer opgepakt. Bovendien schetst Maria een vernietigend portret van de hulpverlening.

Juist, je weet niet wat je moet geloven. De website van de Hoenderloo Groep biedt hierin weinig uitsluitsel. Enerzijds: ‘De Hoenderloo Groep gaat door met de ontwikkelde methodiek maar stopt met de eerste fase van haar Valor project in India. De twee ingrediënten van de methodiek: het ver weg zijn dus je veilig voelen en het van betekenis zijn voor anderen die het veel slechter hebben dan jij blijken aan te slaan.’ 

Anderzijds: ‘De reden om toch te stoppen in India is dat de Hoenderloo Groep de werkvergunningen niet “formeel” voor elkaar krijgt. Om die reden kan de volledige veiligheid van de meisjes niet gegarandeerd worden. Wanneer bijvoorbeeld een meisje wegloopt in India is het moeilijk om aangifte te doen bij de politie.’ 

Interessant, het project blijkt succesvol, ofschoon sommige meisjes terugvallen, zo lees ik het. 

Terug naar Maria’s televisieoptredens. Van Robert Jensen viel wat betreft waarheidsvinding weinig te verwachten, maar ook hier zijn de tegenstrijdigheden in Maria’s verhaal opvallend.

Plotseling is Manou een mooie opvallende jongen met verschillende auto’s, huizen en paspoorten (!) terwijl het in DWDD nog een dikke lelijke vent betrof. Evenals in DWDD verklaart Maria de verschrikkingen te hebben doorstaan met behulp van grote aantallen joints. En daar zou Lucie Mosterd al die jaren niets van gemerkt hebben?! Haar dochters wazige verschijning, de lucht die om haar heen hangt?! 

Paul Rosenmöller is duidelijk als interviewer minder scherp dan als politicus.

Maria stelt in het programma [en niet in haar boek, KvdW] ijskoud duizenden euro’s per dag binnen te hebben gebracht (waar ze geen cent van zag). Stel dat ze tweeduizend verdiende en een beurt 50 euro kostte, bij mijn weten een normaal tarief. Dat betekent veertig mannen per dag; een ongeloofwaardig aantal.

   Hier blijft het niet bij: Maria beschrijft Manou als handelaar in vrouwen, drugs en wapens. Toegegeven, er zijn enkele vermeldingen in het boek waarin Manou in het buitenland verkeert, maar verder is hij dagelijks in Zwolle en omgeving te vinden. Eén passage refereert er zelfs aan dat hij bij het plaatselijke ROC een opleiding volgt. Schoolpleinen, de McDonalds, verblijfplaatsen van louche vrienden, zelfs bij de Mosterds thuis; niet echt de plekken bij uitstek om je broodnodige internationale contacten op te bouwen.

   Sowieso is Manou’s alomtegenwoordigheid verdacht. In het boek hoeft maar een deur open te gaan of Manou staat erachter. Maria beschrijft zelfs een fietstocht waarin ze hem tot drie keer toe op verschillende plaatsen met zijn auto ziet. Manou post overal in de stad; wanneer Maria het misbruik aan haar omgeving heeft opgebiecht, duikt hij nog meervoudig bij het internaat op.  

Tot slot Andries Knevels Het Elfde uur, waar in afzonderlijke uitzendingen zowel moeder als dochter verschijnen. Het optreden van Maria voegt mijns inziens qua nieuwswaarde of verificatie weinig toe. Veel interessanter zijn de uitlatingen van Lucie Mosterd, au fond niet het onderwerp van dit artikel, maar wellicht zit tegenstrijdigheid in de familie. Over de zaak schreef zij haar eigen boek: Ik stond laatst voor een poppenkraam (februari 2009).

   Hoe dan ook, tijdens haar optreden in Het Elfde uur goochelt ze volop met getallen. Ze speculeert over grote aantallen loverboyslachtoffers, een terrein waar justitie, betrokkenen en hulpverleners elkaar vaak tegenspreken. Zolang er onduidelijkheid heerst over exacte cijfers, lijkt het verstandigst je te baseren op iemand die het wetenschappelijk heeft onderzocht, zoals hoogleraar criminologie Frank Bovenkerk in Loverboys. Of modern pooierschap (2004).

   Verder beweert ze dat er veel meisjes verdwijnen. Pardon? Als er in Nederland een (minderjarig) meisje verdwijnt, staat het land op zijn kop. Bij het minste of geringste wordt een AmberAlert afgegeven, zelfs wanneer een vader zijn eigen kind ontvoert. En als de politie zo’n meisje niet vindt, krijg je Peter R. de Vries op je dak. 

In extremis vestigde ik mijn hoop qua waarheidsvinding op de weldenkende journalisten van de kwaliteitskrant van Nederland. Helaas, NRC-recensent Arjen Fortuin kwalificeert Echte mannen eten geen kaas als ‘even verrassende als welverdiende bestseller’ en slikt alles voor zoete koek. Om nog maar te zwijgen van Stine Jensen [http://www.nrcboeken.nl/pleidooi/literaire-sellerchicks-leggen-de-ontwrichting-van-de-samenleving-bloot] die tijdens het lezen stande pede natte dromen krijgt: ‘Door de wellust van het proza vergat ik hoe erg het allemaal was. In plaats van bezorgdheid voelde ik opwinding - straks komt er nog een derde Antilliaan bij die zijn hand in haar… en… ja hoor… ja! daar is hij al!’

   Tja… 

Goed, hoe dit alles te duiden? Over de televisieoptredens wil ik kort zijn. Je kunt de presentatoren en aanverwante redacties naïviteit, kortzichtigheid en een gebrek aan kritisch vermogen verwijten. Aan de andere kant, wellicht hebben ze wel degelijk in de gaten dat het verhaal van Maria rammelt, maar waarom zouden ze de kip met de gouden eieren slachten? Dergelijke items zijn razend populair en garanderen een miljoenenpubliek.

   Want dát het verhaal van Maria rammelt, staat buiten kijf. Er ontbreken onafhankelijke getuigen die Maria’s exploitatie kunnen bevestigen en journalisten die zich in de omgeving van de familie Mosterd begeven, lopen tegen een muur op. Op cruciale momenten in het boek lijdt Maria aan geheugenverlies, is ze onder invloed van drugs of gaat ze knock-out.

   Wie kritisch leest, verbaast zich over Maria’s stellingen. Er wordt gesproken over een geheime abortuskliniek, over een geheime vluchtroute tussen een internaat waar Maria verblijft en een jeugdgevangenis, over Manou die naar believen homo’s in elkaar slaat, verkracht en doet verdwijnen, over infiltratie van de groep rond Manou bij justitie en politie, over dat Manou z’n mensen op het Thorbeckecollege heeft lopen.

   En die ‘dikke gezellige jongen’ drinkt doodgemoedereerd bij de familie Mosterd thuis ‘kopjes thee met twee schepjes suiker’?! Trouwens, waarom komt hij nooit in de media aan het woord? De alomtegenwoordigheid in het boek is omgeslagen naar absentie in de realiteit; Manou lijkt van de aardbodem verdwenen. Is hij soms terug naar Guinee? Of betreft het een samengesteld personage? Maar Echte mannen eten geen kaas is toch non-fictie? Als uitgeverij Van Gennep het etiket ‘Roman’ op het boek plakt, heb ik geen poot om op te staan. Waarom keken zij niet kritischer naar de inhoud?

   Wat betreft de totstandkoming van het boek deel ik graag een theorie met de lezers: het laatste kwart is geschreven, het gedeelte daarvoor is gereconstrueerd. Het ‘tijdperk Manou’ zit stilistisch beter in elkaar en is relatief overzichtelijk in vergelijking met de gang langs allerhande opvanghuizen. De stoet hulpverleners en jeugdigen in deze zorginstellingen komt chaotisch over, terwijl de personages rond Manou nog enigszins uitgewerkt worden. De optekening van de gebeurtenissen door Maria geschied pas in het laatste kwart. Ze neemt een ’schrijfboek’ naar het internaat mee: ‘en ik heb geschreven, de hele nacht.’

   Frappant in het laatste kwart is ook een voorval met Manou in de bus (!). Neemt u van mij aan: iemand van het statuur Manou, een internationale drugs- en vrouwenhandelaar die bij Robert Jensen nog meerdere auto’s bezat, gaat niet met de bus. Het leven van een ‘negerbitch’, Maria’s eigen terminologie, zou wel eens nóg minder aantrekkelijk kunnen zijn. De door Maria gereconstrueerde verschrikkingen betreffen mogelijk dreigementen van Manou, of wie daar ook voor doorgaat, om haar te intimideren. Maria’s opeenvolgende beschrijvingen van kale muf riekende flats, bewoond door voortdurend knipogende sujetten, suggereert dat enkele incidenten tot meerdere zijn opgeblazen. 

Ondanks de vele onwaarheden en tegenstrijdigheden biedt de commotie rond Echte mannen eten geen kaas een nuttige blik op uitwassen van de hedendaagse maatschappij:

-Mediahypes en het erbij inschieten van morele journalistieke gedragscodes. Zoals communicatiewetenschapper Jaap van Ginneken zegt: ‘Hypes lijken een eigen dynamiek te kennen waardoor onder bepaalde voorwaarden een hype-cocktail kan ontstaan: een mix van feiten, reacties, commentaren, maar ook van opwinding, verontwaardiging of soms zelfs paniek. Het resultaat is vaak vertekening, overrapportage en het opblazen van de zojuist ontdekte verschijnselen.’

-Angstcultuur en gebrek aan eigen verantwoordelijkheid. Maria’s verhaal geniet populariteit omdat ouders vrezen dat hun kinderen in verkeerde handen vallen, hetgeen nooit hun schuld is, maar die van de boze buitenwereld. Symptomatisch legt Maria de schuld van haar situatie bij Manou, haar familie, de school, zelfs bij Onze Lieve Heer, maar niet bij zichzelf.

-Het ontbreken van kritisch nadenken. Mij trof de analogie met geruchtmakende moordzaken (Putten, Deventer) waarin op basis van het uitgangspunt ‘Die heeft het gedaan’, materiaal werd verzameld. Zoeken naar bewijzen vóór je stelling en niet tégen, in de wetenschap bekend als ‘Confirmation bias’ [http://en.wikipedia.org/wiki/Confirmation_bias]. Derhalve: Maria Mosterd is vier jaar misbruikt door een loverboy en alle onderbouwing staat in dienst hiervan (sowieso is het not done te twijfelen aan het verhaal van een vrouwelijk slachtoffer). 

Wél aannemelijk is dat Maria de afgelopen jaren verschrikkelijke dingen heeft meegemaakt. Opgegroeid zonder vader, vanaf jonge leeftijd in de ban van foute vriendjes en ongetwijfeld in aanraking gekomen met geweld en misbruik, met als waarschijnlijk dieptepunt de groepsverkrachting.

Het probleem is echter dat bij Maria zo te zien feit en fictie door elkaar lopen. Of ze dit moedwillig doet, of getraumatiseerd is, of lijdt aan confabulatie [http://nl.wikipedia.org/wiki/Confabulatie], ik kan er niet over oordelen. Ik weet enkel dat Maria’s aantoonbare onjuistheden haar verhaal ondermijnen, sterker nog, de geloofwaardigheid van andere en toekomstige loverboyslachtoffers in diskrediet brengen.

  Maria figureert tegenwoordig in een voorlichtingsfilm van politiewerk.nl [http://www.youtube.com/watch?v=1-jpDLHIHWY&NR=1] en bezoekt daartoe incidenteel scholen. Wat je ook van deze campagne mag denken en hoe opportuun het loverboyprobleem daadwerkelijk is, alle betrokkenen zijn het meest gediend met de waarheid.

En om met de volksschrijver, Gerard Kornelis van het Reve, te spreken: ‘De waarheid is krankzinnig genoeg.’ 

Karel van der Weide (met dank aan Renzo Verwer)

Gerelateerde berichten:

1. Het stuitende ‘journalistje spelen’ van Maria van der Hoeven c.s.
2. Ave Maria
3. Maria heeft het verbruid bij ondernemend Nederland