woensdag 04 februari 2009, 07:05

Rob de Wijk: ‘Ook na 2010 in Uruzgan blijven’

Peter Wierenga

Tags: fitna | Geert Wilders | uruzgan

DEN HAAG – Rob de Wijk reist de halve wereld over om regeringen van veiligheidsadviezen te voorzien. Ook in Nederland roert hij zich, gevraagd en ongevraagd. De Wijk kreeg veel kritiek op zijn oproep om vooraf iets te ondernemen tegen Fitna. Maar nu prijst hij Wilders. ‘Hij heeft Fitna aangepast, dat weet ik uit eerste hand.’

In het statige pand van het Den Haag Centrum voor Strategische Studies spreekt Rob de Wijk eerst over Afghanistan. Samen met Obama’s veiligheidsadviseur James Jones schreef hij een advies voor de Westerse strategie aldaar. De ophef over de uitspraken van Defensieminister Van Middelkoop verbaasde hem. ‘Elke normale Nederlander – ook de meerderheid in de Tweede Kamer - dacht dat we de missie met twee jaar verlengd hadden, en dan weggaan.’ Volgens De Wijk is er meer aan de hand. ‘Mijn overtuiging is dat achter de schermen enorme druk wordt opgebouwd op Nederland om te blijven en dat die druk vooral is opgebouwd nadat de minister zijn uitspraken had gedaan. Dat is interessant.’

Hoezo?

De vraag is wat Nederland gaat doen. Je hebt het Obama-effect, die heeft nu veel goodwill. Laatst sprak ik de Canadese minister van Defensie en die zei: ‘We moeten er geen Amerikaanse show van maken.’ De Canadezen, die ook veel gesneuvelden kennen in Afghanistan, hebben lange tijd geaarzeld of ze zich niet terug moesten trekken. Tot de Verenigde Staten over de brug kwamen met 20.000 man extra troepen.

Wat die minister bedoelde: het is een slechte zaak als de coalitie uit één land bestaat. Als je dat niet wil, kom je bijna automatisch bij Nederland terecht. Er zijn maar een paar landen die zo’n missie aankunnen. De VS, Canada, Engeland en Frankrijk. Denemarken kan het een beetje, Polen is hard bezig. De Duitsers kunnen het wel, maar vanwege hun historie liggen gevechtsoperaties heel gevoelig. De hamvraag is dus of je vindt dat de VS het moeten overnemen van ons, of dat we zelf moeten blijven.

Kan het Nederlandse leger, met een tekort aan personeel en materieel, nog zo’n missie aan?

Ik betwijfel het. Er is een gigantisch wervingstekort. Ik denk dat de problemen veel groter zijn dan Defensie durft toe te geven. En stel dat het lukt om die 7000 tot 8000 militairen aan te trekken – wat makkelijker is nu het economisch zo slecht gaat – dan heb je een extra tekort van schat ik 750 miljoen euro, want één soldaat kost 100.000 euro. Dus moet er geld bij. Of je moet zeggen tegen je manschappen: je wordt toch nóg een keer uitgezonden. Dan zullen er wel enkele militairen weglopen, maar het is kiezen uit twee kwaden.

En wat vind u zelf?

Ik vind dat we moeten blijven na 2010, voor mijn part in Uruzgan, mits we nadenken over een goede exitstrategie. Die moet niet afhankelijk zijn van de vorderingen met de wederopbouw, maar van de veiligheid ter plekke. Een directe relatie leggen tussen de wederopbouw en de vraag of we moeten blijven, zoals Femke Halsema doet, is onzin. Al zullen onze ontwikkelingsgelden nog jaren hard nodig zijn.

Wanneer kunnen we dan wel weg?

De Afghanen moeten zo snel mogelijk zelf verantwoordelijk worden voor hun veiligheid. We moeten in Navo-verband afspreken dat we bijvoorbeeld nog vijf jaar blijven. In die tijd kan het Afghaanse leger en de politie opgebouwd worden, en daarna moeten we onmiddellijk wegwezen.

En al die Afghaanse meisjes, die dan niet meer naar school mogen?

Het klinkt misschien cru, maar dat is niet óns probleem, wij zijn niet de eigenaar van Afghanistan. Kijk, je kunt het land in twintig jaar misschien van de 14e naar de 17e eeuw helpen, meer moet je niet willen. We zijn na elf september binnengevallen omdat de Taliban de trainingskampen van Al Qaida toestonden. Daarom moesten we wel. Ik ben zo ongeveer tegen alle interventies, behalve deze. In die zin is Afghanistan een succes te noemen, want het land vormt nu geen bedreiging meer voor de wereldvrede.

In Pakistan wordt de Taliban steeds sterker en dat land heeft zelfs een kernbom…

Jazeker. President Obama ontkomt er niet aan om een nieuw front te openen. Er komt een grootschalig offensief in Pakistan. Er vinden nu al geheime operaties door Amerikaanse troepen plaats. Ik denk dat de VS een deal sluiten met de Pakistaanse regering. Dat zij de vrije hand krijgen voor die geheime missies, en de openlijke operaties gezamenlijk uitvoeren.

Tegelijk waarschuwt u voor onze afhankelijkheid van Rusland.

Energie is een machtspolitiek thema, dat onderschatten we. Zo ziet het Nederlandse bedrijf GasTerra volgens mij het gasconflict tussen Rusland en Oekraïne als een handelspolitieke strijd. Nee, het gaat om macht, om de pijplijn die door Oekraïne naar het Westen loopt. Anders kan ik niet verklaren waarom de Russen een verlies van 200 miljoen dollar per dag op de koop toe nemen. We onderkennen onvoldoende dat Rusland een imperiale mogendheid is, met een totaal andere psyche en cultuur dan het Westen. Poetin is liever een grootmacht dan een handelsmacht.

Wat betekent dat voor ons?

Dat we massaal moeten inzetten op alternatieve energie. Als de sodemieter zorgen voor de verduurzaming van onze economie, niet vanwege de klimaatverandering, maar voor onze eigen veiligheid. Want we zijn daarnaast ook nog te afhankelijk van olie. Nu is de olieprijs laag, maar zodra de economie weer aantrekt, explodeert die prijs. Daarom moet de overheid nú geld stoppen in innovatie. Bijvoorbeeld in nanotechnologie, waarmee je zeer efficiënte zonnecollectoren kan bouwen.

De kredietcrisis. Sommigen trekken al een parallel met de jaren dertig, een instabiele tijd met hoge werkloosheid. Vreest u voor de nationale veiligheid?

De kredietcrisis kan zeker voor sociaal-maatschappelijke ontwrichting zorgen, bijvoorbeeld in de vorm van een run op de banken. Daar zitten ook veiligheidsaspecten aan. Dat besef begint nu pas te komen, ook binnen de regering leeft dat nog maar een maand. Tot voor kort was het idee, dit is alleen een financiële crisis, dat lost Wouter Bos wel op. Nu was ik toevallig op bezoek bij de Litouwse president, toen het parlement daar bestormd werd. Die mensen worden rechtstreeks geraakt worden door de kredietcrisis.

Vooraf maakte u zich ook grote zorgen over Fitna van Geert Wilders.

Ik heb nooit het woord ‘verbieden’ gebruikt. Ik wilde alleen een debat daarover aanzwengelen, in het kader van onze nationale veiligheid. De redenering die het Amsterdamse Gerechtshof nu volgt om Wilders toch te laten vervolgen, is dezelfde. Als je bewust zó polariseert, als je een bevolkingsgroep zó afserveert, laat je die weinig andere keuze dan om terug te slaan. Dat zegt hij zelf ook: ik wil de kloof vergroten.

Maar dat is met Fitna toch niet erg gelukt. De moslims hebben heel nuchter gereageerd.

Ja, maar dat kwam door alle ophef vooraf. Daardoor is de film doodgevallen. Hij viel iedereen tegen. Fitna heeft, grappig genoeg, de moslims juist geëmancipeerd. Door alle ophef vooraf wisten ze dat Nederland meer is dan de stem van Wilders. En je moet niet vergeten dat er veel signalen zijn afgegeven in het buitenland. Zo is er een moslimorganisatie naar Egypte gereisd om aan hoge geestelijke leiders uit te leggen dat we hier vrijheid van meningsuiting hebben, en dat zo’n film hier moet kunnen.

Premier Balkenende riep zo hard dat er een ‘kwetsende’ film aan zat te komen, dat het wel averechts leek te werken.

Nou, hij richtte zich op zijn collega’s in het buitenland, niet op de extremisten in bij wijze van spreken Tora Bora. Dat Fitna met een sisser afliep komt door een combinatie van factoren, er is veel werk verzet. Zo kwam het ministeriële beleidsteam bijeen, dat gebeurt alleen bij een ernstige crisis. Zoals gezegd zijn er delegaties naar islamitische landen afgereisd. Bovendien heeft - zo weet ik uit eerste hand - Wilders door alle ophef de film aangepast.

Dat is nogal een bewering. Wie is uw bron in deze?

Zeg ik niet.

Wat was die aanpassing dan? Werden er oorspronkelijk een aantal passages uit de Koran gescheurd en verbrand, zoals in de beruchte gespreksnotitie van het kabinet stond?

Dat kan ik niet zeggen, maar het was eerst véél heftiger.

Niettemin betichtte Wilders het kabinet van leugens toen justitieminister Hirsch Ballin met die gespreksnotitie kwam. Waarom wilde het kabinet dan geen parlementair onderzoek?

Uit fatsoen wilde de regering niet openbaar maken dat Wilders zijn film aangepast had, omdat hij dan in de ogen van zijn achterban een slappeling zou zijn. Begrijp me goed: ik vind dat het hem siert. Hij heeft nog wel zoveel fatsoen, dat als een halve burgeroorlog dreigt, hij dat heftige einde terugtrekt.

Ironisch genoeg moet hij nu toch terechtstaan voor Fitna en zijn opmerking over Mein Kampf. Vindt u dat niet gek, dat het hof zo zwaar tilt aan die nazisme-parallel? Het stalinisme en maoïsme hebben nog meer doden op hun conto….

Dat heeft te maken met de diepe emoties die de vergelijking van de Koran met Mein Kampf oproept, met beelden van joden en gaskamers. Dan ga je een grens over en kan je de sociale en politieke stabiliteit aantasten. Milosevic deed precies hetzelfde in Servië en Kosovo, door bevolkingsgroepen tegen elkaar op te hitsen. Ik heb het over de hele wereld gezien, in Irak, Afghanistan, Darfur. De effecten zijn hier alleen minder heftig omdat wij een volwassener samenleving hebben.

Dat je moslims als bevolkingsgroep niet mag discrimineren, akkoord. Maar je moet toch kritiek kunnen uiten op de islam als godsdienst?

In principe vind ik dat religiekritiek moet kunnen. Uiteindelijk ben ik Nederlander, en ook nog eens columnist, ik moet er niet aan denken dat ik niet kan zeggen wat ik wil. Maar je hoéft niet altijd alles te zeggen. En Wilders heeft een publieke functie, dat brengt een maatschappelijke verantwoordelijkheid met zich mee.

Gerelateerde berichten:

1. Uruzgan zet kabinet op scherp
2. Opvallende uitspraken van Rob de Wijk, Ivo Opstelten en Jan Dijkgraaf
3. Gezien: uit de serie “kalief in plaats van de kalief”, de aflevering “de kwestie Uruzgan”